OOGST, striptijdschrift van Comic Design, nr 1
(toespraak gehouden op vrijdag 4 december in het Heinzmuseum in Amsterdam, ter gelegenheid van het eerste nummer van Oogst)
Fokke en Sukke citeren Asterix
Fokke en Sukke citeren een bekend stripverhaal, bekend in ieder geval bij de vijftigplussers onder ons, als ze melden dat ze als kind in een ketel met viagra gevallen zijn en sindsdien permanent met een ferme jongeheer rondlopen.
Volgens postmoderne filosofen als Umberto Eco verwijzen kunstvormen als literatuur en beeldende kunst voortdurend en uitsluitend naar andere kunstvormen. Dus bevind ik me in goed gezelschap als ook ik citeer uit hetzelfde stripverhaal als Fokke en Sukke en kan melden dat er op ons vele eeuwen neerkijken. Niet 20 eeuwen, zoals Panoramix tegen Obelix zei, of 40 eeuwen, zoals Napoleon tegen zijn soldaten, maar tenminste 50 eeuwen kijken vanaf de toppen van de geletterdheid op ons neer.
Hierogliefen
In het eerste schrift namelijk, in bijvoorbeeld het Tweestromenland, maar ook elders in de wereld, zoals in het Egyptische Hierogliefenschrif, is beeldende kunst en literatuur nog onvermengd aanwezig. De latere arbeidsverdeling tussen schrijvers en tekenaars is hier nog niet begonnen. Zoals we geleerd hebben in de economielessen op school is arbeidsverdeling hetzij een symptoom hetzij een oorzaak van de onweerstaanbare vooruitgang van de cultuur. Alle latere pogingen van illustratoren om te schrijven en schrijvers om hun handschriften te verluchten, lijken in dit licht dus regressies, pogingen om weer terug te keren tot dat paradijs, die gelukkige moederschoot, toen alles nog heel was en onbedorven en de mens zich naar believen kon wijden aan tekenen en schrijven en jagen en vrijen (een citaat van Karl Marx, de laatste twee bezigheden, niet de eerste twee).
Genesis, door Robbert Crumb
Regressie is op zich geen slechte reden om iets te doen, maar het is niet volwassen. Adam en Eva zijn juist om volwassen te worden uit het paradijs gegooid: groei op, zei de Schepper nog tegen hen.
Het stripverhaal heeft, in ieder geval in ons land, heel lang behoord tot het paradijs van de kinderwereld en niet tot een volwassen kunstvorm. Een berucht citaat komt bijvoorbeeld uit 1948, waarin de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen het volgende zegt over de zogenaamde beeldromans: “Deze boekjes, die een samenhangende reeks tekeningen met een begeleidende tekst bevatten, zijn over het algemeen van sensationeel karakter zonder enige andere waarde.” En er werd over het vergif in de beeldromans gesproken, dat bezig is te druppelen in onze jeugd.
Comic Design als onderdeel van Media and Graphic Design van ArtEZ in Zwolle
Dat beeld ziet er nu anders uit. Ik durf nog niet te stellen dat het maken van beeldverhalen, van strips en graphic novels een volwassen kunstvorm is in Nederland, maar het begint wel te komen. En om het heel eerlijk te zeggen, de oprichting van de afstudeerrichting Comic Design bij ArtEZ in Zwolle is hoe belangrijk ook, zeker niet de eerste stap in de richting van een kentering op dit vlak. Het is beter om deze oprichting te zien als een symptoom van de kentering naar een volwassen kunstrichting, 1 van de kunststromingen met een eigen muze, hoewel ik een beetje de tel kwijt ben van het aantal muzen dat we op het ogenblik hebben. De aanbieding van het allereerste nummer van Oogst in een museion gewijd aan een beeldverhaal, is dus passend. Een museion, een huis der muzen: het besef dat zoiets als een museum heel oude wortels heeft, doet je weer stil staan bij al die eeuwen die met ons meekijken.
Prehistorische handafdruk
In een aflevering van de serie Mad Men komt een scène voor waarin Paul aan Don Draper vertelt over zijn hobby: het fotograferen van handafdrukken op bewasemde ramen. Deze handafdrukken deden hem herinneren aan de afdrukken van handen in de grotten van Altamira en Lascaux. Draper was te dronken om meteen te begrijpen wat er interessant is aan zulke afdrukken, dus Paul legt hem uit dat deze Paleolithische handen, 15.000 jaar oud, op hem overkwamen als pogingen van de vroege mensen om contact te maken met ons, een poging tot communicatie over de afgrond van de tijd heen.
Zonder lezers, zonder een publiek dat de handafdruk, de poging tot communicatie, kan zien, is het kunstwerk van geen enkele waarde. Ook Nietzsches’ Zarathustra zegt tegen de zon, dat hij ten diepste alleen nuttig is omdat er toeschouwers zijn.
“Op een ochtend stond hij met het morgenrood op, trad de zon tegemoet en sprak haar aldus toe: ‘O groot gesternte! Wat zou jou geluk zijn als je hen niet had voor wie jij straalt!’”
De overtreffende trap van OOG
Communicatie bestaat omdat er schrijvers en tekenaars, maar ook omdat er lezers zijn. Het lezersaantal in Nederland lijkt te groeien. Schrijvers en tekenaars zijn tot nu toe niet voldoende, wat bijvoorbeeld duidelijk te zien is aan het gegeven dat de overgrote meerderheid van de Nederlandstalige strips in feite vertaald zijn uit het buitenland. En hier gaan we van ArtEZ wat aan doen.
De afstudeerrichting Comic Design van ArtEZ te Zwolle toont met trots de eerste OOGST van nieuwe striptekenaars.
Oogst in de Stentor
Moge Comic Design groeien en bloeien, en telkens weer een rijke oogst binnenhalen, rijkdom die de winterkou vergeet en ons verwarmt aan prachtige tekeningen, absurde verhalen en vooral aan de beloften die er in verborgen zitten.
]]>
