Doodzonden en infoporno
Vanochtend heb ik zoals gewoonlijk de boterhammetjes voor overdag gesmeerd, de thee gezet en het kopje cruesli met volle yochurt aangevuld. Vervolgens, en dit komt heel precies, rechts aan de rand van de tafel eerst het gevulde theekopje en daarachter in een rechte lijn het bakje cruesli geplaatst. Links hiervan de ochtendkrant, Trouw. Een pen tussen theekopje en krant, gereed voor de sudoku, lepel in de yochurt-cruesli.
Na de eerste pagina’s gelezen te hebben, stuitte ik op de afdeling Religie & filosofie, met daar een kopje: “Stichting vindt níet bekeren van joden de grootste zonde”. In het reformatorische blad Terdege stelt de directeur van de stichting Israël en de Bijbel, Ton Stier, dat Joden die zich niet tot het christelijk geloof bekeerd hebben verloren zijn. Letterlijk staat het er nog iets scherper: “als een Jood sterft zonder dat hij zijn Messias (Jezus) kent, gaat hij naar de hel.”
Deze uitspraak, waarin een verband gelegd wordt tussen ongeloof en hel, klonk geruststellend vertrouwd in mijn oren, zo tijdens het ontbijt, en die uitspraak heeft vandaag de hele dag een beetje nagesudderd: dat we hier in het ondermaanse kunnen bewerken dat we later, na onze dood, in de hel gestopt worden, een plek, zeg maar, waar we een eeuwigheid kunnen besteden aan de vijf stadia van rouwverwerking van Kübler-Ross. Visioenen van Dante en Hieronymus Bosch spookten vandaag tijdens wat saaiere vergaderingen door mijn verbeelding.
Bij het nazoeken van het citaat op de website van de stichting vanavond, bleek dat ‘de media’ het fout geciteerd hadden en dat ze nergens in het interview gesproken hadden over de hel.
Jammer.
De meest explicite uitspraak die ik op de website van de stichting kon vinden was deze: “De grootste zonde voor een bedoeïen is weten waar de bron ligt, maar dat verzwijgen.” Hier is “bron” een metafoor voor de kennis van het evangelie. Het is weliswaar een zonde, het niet vertellen aan de joden dat Jezus ook hun verlosser is, maar er wordt niet verteld wat daar dan de consequentie van zou zijn.
Helderheid in dezen is een groot goed. En toen ik aan het bijkomen was van de teleurstelling over gebrek aan duidelijkheid bij de op het eerste gezicht zo rechtzinnige stichting, herinnerde ik me dat de Roomse kerk een duidelijker geluid laat horen over het verband tussen zonden en verdoemenis. Zij heeft het over een lijst met doodzonden:
Avaritia (gierigheid, greed)
Invidia (jaloezie, afgunst, envy)
Ira (toorn, wrath)
Luxuria, vroeger fornicatio (extravagantie, lust)
Gula (onmatigheid, gluttony)
Acedia (traagheid, sloth)
Superbia (trots, pride)
Bij Dante’s Divina Commedia komen de mensen die zich te buiten gegaan hebben aan een van deze zonden in de hel terecht. Duidelijke taal met grafische beschrijvingen van hun kwellingen. Maar deze beschrijvingen gaan altijd over mensen die al overleden zijn. Kunnen we ook voorspellingen doen? Kunnen we zeggen wie er meer kans heeft om voor altijd in brandende pek of stroperig ijs gevangen te zitten? We hebben behoorlijk veel gegevens. Het Centraal Bureau voor de Statistiek en onderzoeksbureau Motivaction leggen lijsten aan van alles en nog wat: stemgedrag, sociale structuren, taalpatronen en wat al niet. Maar helaas kun je er niet terecht voor een overzicht van wie wat en waar zondigt.
Hoe anders is dat in de Verenigde Staten. Daar heeft de Kansas State University dit voorjaar grondig onderzoek gedaan naar de 7 doodzonden en duidelijk aangewezen waar de mensen verdoemenis wacht en waar de kans groot is om in de hemel te komen. Toegegeven, de sociale geografen van Kansas State hebben wel wat voorwerk moeten verrichten om de zonden te kunnen aanwijzen, maar na dit werk was het mogelijk om geografisch de doodzonden op een kaart aan te wijzen, als een vlinder vastgeprikt in een museum, als een scud-raket gebiologeerd in de radar van een patriotsysteem, onontkoombaar.
Geelbruin op de kaart is neutraal (Het is overigens niet zeker of dit geruststellend is: “Ik weet wat u doet, hoe u niet koud bent en niet warm. Was u maar koud of warm! Maar nu u lauw bent in plaats van warm of koud, zal ik u uitspuwen.” Openbaring van Johannes, hoofdstuk 3 vers 15 en 16)
Blauw is weinig zonde
Rood is veel zonde
Avaritia, Gierigheid, Afgunst
Gierigheid (avaritia) werd berekend door gemiddelde inkomens te vergelijken met het aantal mensen dat beneden de armoede grens leeft. Hoe meer rijke mensen temidden van veel armoede, hoe groter de zonde der gierigheid in die streek. Het midden van de USA ziet er goed uit. Maar California en de Noord Oostkust moet zich zorgen maken. Ook Chicago, de streek rond Seattle en Florida (met veel rijke bejaarden) ziet er verdorven uit.
Invidia, jaloezie, Naijver
Jaloezie of Invidia werd berekend door het totale aantal inbraken, diefstallen, leeghalen van auto’s en dergelijke te berekenen en te vergelijken met elkaar. Opmerkelijk is dat de Noord Oost kust hier beter scoort dan bij de vorige zonde. Ook de streek rond Chicago doet het hier beter.
Ira, Wraakzucht, Toorn
Het getal van geweldsdelicten per hoofd van de bevolking werd gebruikt om het niveau van de Ira, toorn, wraakzucht, te bepalen. Zelfde beeld als bij jaloezie, behalve dan dat hier de streek rond Seattle veel beter scoort.
Luxuria, Lust, Wellust, Extravagantie
Wellust werd berekend door het aantal SOA’s te berekenen. Hier zit de rotte plek duidelijk in de zuidelijke staten van de voormalige Confederatie.
Gula, Onmatigheid, Gulzigheid
Het aantal fast food restaurants per hoofd van de bevolking was de sleutel tot onmatigheid of gulzigheid. Het midden van Texas en de streek rondom Washington is hierin extreem. Let wel: extreem voor een land als de USA, waar de schrijver dezes ooit te horen kreeg, toen hij een medium pizza wilde bestellen: “Medium? MEDIUM? But don’t you know that medium is HUGE? Please settle for small, you’ll have enough.” Wijze raad in een door obesitas geplaagd land.
Acedia, Traagheid, Luiheid
Traagheid werd op een interessante manier berekend: door de uitgaven voor kunsten, vermaak en vrije tijd te vergelijken met het niveau van werkgelegenheid: hoe minder werkgelegenheid en groter de uitgaven voor kunst, vermaak en vrije tijd, hoe groter de zonde der traagheid (zoals Karl Barth die formuleert), of gemakzucht, luiheid. Hier is in de USA geen duidelijk patroon te herkennen: Amerikanen zijn verspreid traag.
Superbia, Hoogmoed, Trots
En last but zeker not least de zonde der hoogmoed, trots. In deze studie is trots de wortel van alle zonden. Dus is deze überzonde samengesteld uit alle andere zonden en is de kaart berekend op grond van de andere kaarten. Oost, Zuid-oost en Zuid-west moeten zich zorgen maken. Laten ze delen van de Openbaring van Johannes lezen over vuurpoelen, gevuld met brandende zwavel, waar het geween is, en tandengekners. Of anders Dante, en dan niet Paradisum, maar Inferno.
Het rechtvaardige Amerika bestaat gelukkig ook. Het ligt in het Middenwesten in een boog onder Chicago door tot vlak voor de grote steden van het Oosten. Hardwerkende, godvrezende mensen met respect voor andermans eigendom en voorkeur voor gezond voedsel. Goed volk.
Waarom is dit uitgedokterd? Waarom zijn hier vele uren van duurbetaalde onderzoekers in geinvesteerd? “It’s too much fun” sprak de hoofdonderzoeker, Thomas Vought. Plezier? of toch een beetje Hoogmoed?
Waarom besteed ik hier aandacht aan? Traagheid, omdat ik in deze tijd eigenlijk andere, nuttigere dingen had moeten doen? of een beetje Afgunst op mensen die zulke mooie grafieken mogen maken? Of gewoon Lust: de lol in grafieken waarmee de meest onzinnige dingen bewezen kunnen worden?
Bronnen, zie: Wired, Las Vegas Sun
De prachtige serie Mad Men van de Americaanse televisiecompagnie AMC speelt zich af in 1960 en ‘61. En in tegenstelling tot mijn verwachtingen blijkt die tijd echt anders te zijn op detailniveau dan ik mij herinnerde. Ik ben geboren in 1958 en je zou denken dat ik mij nog genoeg herinner van die tijd om te kunnen bepalen of deze serie historisch correct is. Maar het verleden blijkt vreemder te zijn. En het vreemde zit hem niet in de technologische of politieke veranderingen. Want die veranderingen hadden we wel verwacht: de Cuba crisis, de tijd dat er nog geen mens op de maan was, de tijd voor de kleurentelevisie en de PC.
Nee, de vreemdheid zit hem in de opvattingen en gewoonten van de mensen, die toch weer iets anders zijn dan die van ons. Wij zitten blijkbaar zo dicht op het leven en op de wereld dat we de langzame veranderingen van generatie op generatie pas merken als we er van een afstandje naar kunnen kijken. Zoals bijvoorbeeld in Mad Men. Een paar aspecten die in verschillende afleveringen van deze serie worden belicht, maken duidelijk dat de korte periode die de beginjaren van de flower-power periode ons scheidt toch een grote breuk met onze tijd laat zien.
Natuurlijk is dit maar de vrolijke helft van het verhaal. Er is ook een duistere onderkant, die duidelijk wordt in een gesprek dat Don heeft met Rachel Menken, een eigenaresse van een warenhuis dat gebruik maakt van zijn reclame-diensten. Hij vraagt haar waarom ze niet getrouwd is.
En nadat Rachel hem uitlegt dat je als vrouw ook kunt genieten van het leiden van een groot bedrijf,
Don: “Oh, you mean ‘love’, a lightning bolt through the heart when you can’t work and can’t eat and run off and get married and make babies… The reason you haven’t felt it, is that it doesn’t exist. What you call love is invented by guys like me, to sell nylons.”
