Ka’aba in Calvinistisch Dordt

Bedevaartsrituelen in Dordrecht

Bedevaartsrituelen in Dordrecht

Het Hof in Dordrecht, vrijdagmiddag 4 september, iets na vieren. Een spiegelende kubus van 4×4x4 meter. Er om heen mensen in witte doeken in processie. Tromgeroffel.

Aziz Bekkaoui, de modeontwerper en kunstenaar die in 2007 het project Lonsdale Burkas heeft gemaakt (Burka en Lonsdale zijn in de ogen van Aziz twee ’extremistische uniformen’), heeft weer in een botsing van culturen zijn inspiratie gezocht. In het centrum van de Calvinistische biblebelt, Dordrecht, heeft hij een bedevaartskubus opgericht.

calvinisten en niet-calvinisten

calvinisten en niet-calvinisten

In Dordrecht notabene. Waar de Statenvertaling is opgericht en waar de Dordtse Leerregels, artikelen tegen de veel te rekkelijke Remonstranten, geschreven zijn. In het hart van 17e eeuws Nederland, dat de leer van Calvijn goed kon gebruiken als wapen in de strijd tegen de onrechtvaardige koning in het verre Spanje. Een Nederland dat gaandeweg ontdekte dat de sobere, intellectuele waarden van het Calvinisme ook paste bij een gemoedstoestand die dijken bouwde en polders aanlegde: strak, berekenbaar, onder een heldere stralende hemel.

En in dit Nederland en deze stad Dordrecht, richt een nakomeling van de Moren, iemand uit een duidelijk islamitische cultuur, een bedevaartskristal op dat allerlei connotaties van hèt bedevaartsoort der moslims heeft, een Ka’aba, maar dan spiegelend.

De Kaäba in Mekka

De Ka'aba in Mekka

Ook de witte kleren der genodigden en het lopen om de kubus zijn verwijzingen naar een ritueel dat meer in Mekka dan in Dordrecht past. Geen wonder dat  kerkgenootschappen der goede stad bezwaren hadden tegen dit kunstwerk. Volgens Dordrecht.net had koster G. de Boon van de gereformeerde bondskerk, de Augustijnenkerk die pal aan het Hof staat, bezwaar gemaakt tegen de plaatsing. Hij vindt het aanstootgevend, dat een kunstzinnig symbool uit de Islam, dat lijkt op de Kaabä in Mekka, in het Calvijnjaar in Dordt wordt onthuld.

Spiegelend

Uw auteur als toerist & pelgrim

De site van het Reformatorisch Dagblad vermeldt dat De Boon het provocerend vindt dat het kunstwerk wordt geplaatst vlak bij de locatie waar in 1618 en 1619 de Synode van Dordrecht werd gehouden. Bovendien hekelt hij het feit dat dit gebeurt in het Calvijnjaar. „Calvijn en Mekka hebben helemaal niets met elkaar.”

Gerrit Willems, directeur van het Centrum Beeldende Kunst Dordrecht vindt het bezwaar van de Gereformeerde Bonds Koster niet relevant: „Er wordt een religieus statement van het kunstwerk gemaakt, maar zo is het helemaal niet bedoeld. De kunstenaar wil be­nadrukken dat waarden als soberheid, zelfreflectie, hard werken en zorgzaamheid niet exclusief voor het calvinisme zijn, maar ook in andere religies, zoals de islam, worden gevonden.”

En ook woordvoerder Ronald van Dijk van de gemeente Dordrecht verwacht geen onrust vanwege het kunstwerk. Volgens dagblad Trouw: „Het kunstwerk overschrijdt niet de grenzen van religieuze uitingen en wij ervaren het als niet kwetsend. Verschillende vrijwilligers doen mee aan het project en zijn enthousiast. Het moet een feest voor de stad worden waar we mensen juist met elkaar in gesprek gaan. De enkele klachten die wij binnen kregen waren niet zo ernstig.” En bovendien meldt hij fijntjes: „Het Hof, dat is een katholiek plein; de nationale synode uit de 16de eeuw was 600 meter verderop.”

Aziz

Aziz Bekkaoui

En wat zegt Aziz er zelf van? Trouw: De Nederlands-Marokkaanse ontwerper meent dat niet alleen Nederlanders een calvinistisch arbeidsethos hebben; ook anderen werken hard en zijn sober. „In het Mekka van Calvijn vat ik die mentaliteit, die je ook bij stoïcijnen en boeddhisten vindt, samen. Mijn ’Mekka’ moet een centrale plaats worden voor calvinisten.” en: „Ik weet dat calvinisten niet zomaar kiezen voor een bedevaart, dat is meer iets katholieks, of islamitisch. Toch hoop ik dat hier een soort saamhorigheid ontstaan, waarbij iedereen zegt: ’Ik ben trots, ik ben Hollander, ik ben calvinist’. Ja, ik ben in zekere zin ook een calvinist: ik werk keihard.”

De bedevaartskubus in het Hof te Dordrecht

De bedevaartskubus in het Hof te Dordrecht

Het interessante van kunst is, dat het kan spelen met de werkelijkheid, met alternatieven voor de werkelijkheid.  Het centrum van Calvinistisch Nederland te verrassen met een bedevaartsoptocht in Islamitische stijl, met witte gewaden, Marrokaans getrommel, rondom een grote kubus, waarin de deelnemers en de Hollandse luchten gespiegeld worden, kan gezien worden als een provocatie. En laten we wel wezen, andersom had Calvijn niet veel op met de Moslims. Net zo als veel van zijn volgelingen. Maar deze ceremonie van Aziz voelde vreedzaam aan en had meer weg van een hippiebijeenkomst (zonder hashdampen, dat wel) dan van een fundamentalistische secte. Dingen kunnen veranderen. De Moren waren heidenen totdat ze christelijk werden. Daarna werden ze moslim. Het is mogelijk om hun nazaat te beschuldigen van islamisering in Calvinistisch hartland. Maar het is prettiger om hem te zien als kunstenaar die een spel speelt met alternatieve werelden, die dingen op hun kop zet. Ook al is zijn definitie van calvinisme als ‘hard werken en soberheid’ veel te smal naar mijn smaak.

Public Enemies

De nieuwe film van Michael Mann, producent en schrijver van o.a Kingdom en Miami Vice, Heat en Collateral, heet Public Enemies. In de hoofdrol spelen Johnny Depp, Christian Bale en Marian Cotillard.

Johnny Depp als John Dillinger

Johnny Depp als John Dillinger

Een vriend wees me erop dat de Volkskrant deze film aanprees met 4 sterren en omdat we zaterdagavond niets te doen hadden gingen we naar de bioscoop.

Christian Bale

Christian Bale

De verhaallijn is snel verteld: charismatische bankovervaller (John Dillinger, gespeeld door Johnny Depp) wil steeds meer, denkt onsterfelijk en onkwetsbaar te zijn, maar wordt uiteindelijk in het nauw gebracht en gedood door een steeds meer gefrustreerde en aggressiever FBI (met als hoofdagent Melvin Purvis, gespeeld door Christian Bale). En, oh ja, het meisje van Dillinger wordt gespeeld door mevrouw Cotilard, bekend van haar mooie rol als Edith Piaf.

Cotillard

Marion Cotillard

Maar hier houd mijn begrip op. Ik begrijp niet waarom deze film gemaakt is. Verspilling van tijd van maker, spelers en kijkers. De film is geen aanrader en zeker geen 4 sterren waard. Ik betrapte me voortdurend erop dat ik probeerde te begrijpen wat de regisseur eigenlijk bedoeld heeft. En dat is geen goed teken. Normaal zou ik meegesleept moeten worden met de film die pas achteraf geanalyseerd gaat worden, in de kroeg, met vrienden.

De jeuk begon al bij de openingsscènes, die met een handkamera geschoten zijn: slordige beelden, schokkerig. En als de regisseur zal aanvoeren dat dit het realisme van het onderwerp moet versterken, dan begrijp ik absoluut niet waarom er geregeld een muziekje (veelal van Billy Holliday) onder de beelden geplaatst wordt: temidden van bankovervallen en achtervolgingsscènes In Real Life horen we ook geen fraai muziekje.

Dezelfde slordigheid die in de bewegende beelden te zien was, sijpelde ook door in de behandeling van de karakters. De nevenkarakters naas de drie hoofdpersonen, zoals Baby Face Nelson en Alvin Karpis, kwamen in flarden langswaaien en verdwenen weer. Pas achteraf in het lezen van de synopsis werd me hun rol duidelijk.

En tenslotte ergerde ik me aan de psychologie van de film. Hoewel het duidelijk was, dat Dillinger zichzelf als de uitverkorene der goden zag en dus onsterfelijk en onkwetsbaar en aantrekkelijk, werd nergens duidelijk hoe hij de tegenslagen tegen het einde verwerkte. Ook de binnenwereld van de FBI agent werd niet uitgewerkt. De enige die een beetje intrigerend werkte was de vriendin. Maar zij was alleen interessant omdat je vermoedt dat er zich in haar een conflict (nou ja, een conflictje) afspeelde: wat moet ze nou aan met die aantrekkelijke man, die tegelijk een bankovervaller is?

Niemand in de film heeft ook maar een begin van een probleem met de bloeddorstigheid, de moorden, de amoraliteit van zowel de bandieten als de FBI. Het enige bezwaar komt op het moment dat de vriendin van Dillinger ruw wordt aangepakt, volgens een script, overigens, dat geschreven zou kunnen zijn door Donald Rumsfeld, secretary of Defense van de USA en verdediger van de War on Terrorism met alle middelen.

Niet gaan, is mijn advies. Drink een biertje met een vriend, bel met je oude moeder, blader weer eens in de Isabelle reeks van Tardi. Allemaal beter dan dit.

Polderdromen

Hier in de polder dromen de huizen van de zee,

hun schoorstenen laten golven ontsnappen waarop schepen varen.

Ketelhuisje, Frank Bolink (1943) en Gerard Koopman (1938), foto Erik Woudstra

Ketelhuisje, Frank Bolink (1943) en Gerard Koopman (1938), foto Erik Woudstra

Boodschap op een vervallen muur

How many roads?

Ja, hoe veel wegen?

Speed and exaggeration

In een vorige blog, Geschiedenis, beschreef ik de dubbele laag in advertising: enerzijds mensen gelukkig maken en anderzijds dat doen met bedrog en misleiding. Er bleef aan me iets knagen, een herinnering aan een andere film over advertising, maar kon er niet goed de vinger op leggen. Ik meende dat het iets met Saul Bellow van doen had. En na een poosje bladeren in het onvolprezen ‘More die of heartbreak’ (‘Er sterven meer mensen aan een gebroken hart dan aan atoomoorlogen en hongersnoden…”) herinnerde ik mij dat de hoofdpersoon uit dit boek een hekel aan Alfred Hitchcock heeft, wegens diens immorele behandeling van menselijke thema’s. Dat ‘amorele’ heeft me nadat ik voor het eerst dit boek gelezen heb (rond 1989) eigenlijk voortdurend geprikkeld: ik heb de films van Hitchcock gezien in mijn tienertijd, thuis, een tijd en een plaats die ik niet associeer met amoraliteit.

Gary Grant liegt zich een taxi binnen

Gary Grant liegt zich een taxi binnen

North by Northwest van Alfred Hitchcock is de film die ik bedoelde en die stamt uit 1959. De film begint met een openingsscene waarin Gary Grant, een advertisement-man uit Manhattan, inderdaad, net als Don Draper in Mad Men, zich met een leugentje toegang verschaft tot een taxi voor zichzelf en zijn secretaresse, die ietwat vermoeid is en niet in staat om twee huizenblokken te lopen:

Gary Grant: “I beg your pardon, I have a very sick woman. You don’t mind, do you?”

Man bij taxi: “Oh, no, not at all, it’s perfectly allright”

“Poor man” zegt zijn secretaresse, nadat ze in de taxi gezeten zijn.

Gary Grant: “Come, come, I made him a happy man. I made him feel like a good samaritan.”

Secretaresse: “You knew you were lying”

Gary Grant: “Ah Maggie, Maggie, in the world of advertising there is no such thing as a lie. There is only speed and exaggeration. You ought to know that.”

Gary Grant in North by Northwest

Gary Grant in North by Northwest

En vlak voor deze scène waren er twee die een iets andere boodschap uitstraalden, maar met dezelfde verontrustende ondertonen: twee vrouwen die om eenzelfde taxi vochten en een voetganger voor wiens neus een bus-deur wordt dichtgegooid. De voetganger werd overigens gespeeld door Alfred Hitchcock zelf, die als zo vaak een cameo-appearance maakt in zijn eigen film.

De boodschap van deze scènes is: in deze wereld moet je snel zijn en je groot maken, desnoods met leugentjes, want anders kom je ‘er’ niet. En Advertising is het ambacht bij uitstek dat deze ondeugden belichaamd. Anders had Alfred Hitchcock dit onderwerp niet genomen. Bijna halverwege wordt nogmaals advertising gedefinieerd, en nu net zo moreel afkeurenswaardig:

Gary Grant op avontuur in de trein

Gary Grant op avontuur in de trein

“You are an advertising man, that’s all I know. (…) You sell people things they do not need”

zegt de onbekende jongedame die Gary Grant op de trein verbergt voor de politie.

Het enige problematische aan deze analyse met een moreel opgeheven vingertje is, dat ik mij altijd zeer vermaak met diens films. Ook North by Northwest is de moeite van het kijken waard, ondanks de dubieuze boodschap van ‘ieder voor zich en na ons de zondvloed’. Gary Grant past zijn opvatting over Advertisement namelijk ook toe op zichzelf: In het vervolg van de scène in de taxi vraagt hij zich af of hij misschien wat aangekomen is en geeft zijn secretaresse vervolgens de opdracht om een note aan hem zelf te schrijven die hij de volgende ochtend op zijn bureau zal aantreffen:

“Think thin”

Meditations about identity

In Mad Men (seizoen 2 afl 1) leest Don Draper, de geniale reclameman, uit de gedichtenbundel ‘Meditations in an Emergency’, van Frank O’Hara.

Don Draper leest Frank O'Hara

Don Draper leest Frank O'Hara

Het is gemakkelijk om net zo verslaafd te raken aan deze serie als aan bijvoorbeeld de Sopranos. Mad Men is nu net op de Nederlandse televisie, maar in de VS zijn ze naar verluid al bezig met seizoen 3. De aantrekkelijkheid van deze serie zit onder andere in het geweldige acteerwerk, de goede psychologie, een diepe melancholie die het harde reclamevak doorsijpelt en veel, heel veel heimwee naar de periode van net na WOII.

Ook het gedicht van Frank O’Hara kan niet anders dan stammen uit deze periode. Dat wordt meteen duidelijk door de beginzin:

Now I am quietly waiting
for the catastrophe of my personality
to seem beautiful again,
and interesting, and modern.

Dat laatste woordje ‘modern’ wordt in deze betekenis tegenwoordig niet meer gebruikt. Ik bedoel in de zin dat je er trots op kunt zijn om modern genoemd te worden. We gebruiken het woord modern nu veel meer als een neutrale aanduiding van onze huidige tijd, maar ik maak niet meer mee dat het trots gebruikt wordt: kijk ons eens modern zijn.

Het lezen van zo’n gedicht laat je dus meteen een vleugje van een andere tijd voelen. Het gedicht eindigt met:

It may be the coldest day of
the year, what does he think of
that? I mean, what do I? And if I do,
perhaps I am myself again.

Deze laatste regel ‘perhaps I am myself again’ trof me in het bijzonder.

Wat betekent dat eigenlijk, dat iets gedurende een bepaalde tijd bestaat, zolang van zichzelf zegt een bepaalde identiteit te hebben? Hoe is het überhaupt mogelijk om van iets te zeggen dat het een identiteit heeft? Als is immers voortdurend in verandering? Ons lichaam vervangt de cellen voortdurend, onze persoonlijkheid ontwikkelt zich door alle conflicten heen en soms verandert het zelfs dramatisch als gevolg van een ongeluk of een tumor. ‘Now I am quietly waiting for the catastrophe of my personality to seem beautiful again, and interesting, and modern.’ Als zelfs ons lijf en onze geest maar heel moeilijk te beschrijven zijn als een identiteit, hoe moet dat dan met een bedrijf als een school, of de kunstacademie van Kampen, vooral nu die verhuisd is naar Zwolle, of zoiets nieuws en groots als ArtEZ hogeschool voor de kunsten, waarin voortdurend nieuwe docenten werken aan nieuwe afdelingen en oude personeelsleden met pensioen gaan. Wat is dat dan, identiteit?

Volgens sommige schrijvers is identiteit inderdaad een fictie, iets wat we bewust met wilskracht toeschrijven aan iets: aan onszelf, aan andere mensen, aan een bedrijf, een opleiding, een traditie. Dat lijkt een acceptabele beschrijving van identiteit, maar dat roept weer andere problemen op, niet in het minst het probleem dat ik mijzelf wel degelijk als een identiteit beschouw, ondanks het overduidelijke feit dat ik waarschijnlijk niet herkend zou worden als dezelfde door mijn jongere ik van zeg maar 10 jaar. Ook in de discussies van de afgelopen 8 jaar binnen ArtEZ over de identiteit van de drie kunstacademies (de CABK van Kampen/Zwolle, de AKI in Enschede en de Academie Arnhem) bleek dat het enerzijds niet makkelijk is de identiteit te beschrijven, maar dat het anderzijds overduidelijk zichtbaar is dat de drie academies elk een eigen vorm hebben, een eigen traditie met eigen soorten studenten en oud-studenten.

Je kunt identiteit ook beschrijven als een continu gesprek tussen mensen. Mensen in een liefdesrelatie of in een dorp, in een gezin of op een school. Maar ook binnen jezelf ben je voortdurend met jezelf aan het praten. En op sommige momenten voelt dat harmonieuzer aan dan anders: ‘the catastrophe of my personality’ versus ‘perhaps I am myself again’. Zo’n beschrijving van identiteit als constant gesprek is dynamischer dan een opgelegde of toegeschreven identiteit en het geeft ook weer dat identiteit niet vanzelf bestaat, dat het energie en onderhoud kost. Dat geldt voor je eigen identiteit, die in de huidige web 2.0 omgeving zeer vele kansen tot versnippering heeft, maar het geldt ook voor alle netwerken waar je onderdeel van bent. En het geldt ook voor instituties die schijnbaar log zijn, maar in feite een net zo dynamische identiteit hebben.

Een dynamische identiteit, gebaseerd op een permanent gesprek, een conversatie, waarin alle afzonderlijke partners een eigen verantwoordelijkheid hebben.

Now I am quietly waiting
for the catastrophe of my personality
to seem beautiful again,
and interesting, and modern.

Geschiedenis

Mad Men

Mad Men

mm01De prachtige serie Mad Men van de Americaanse televisiecompagnie AMC speelt zich af in 1960 en ‘61. En in tegenstelling tot mijn verwachtingen blijkt die tijd echt anders te zijn op detailniveau dan ik mij herinnerde. Ik ben geboren in 1958 en je zou denken dat ik mij nog genoeg herinner van die tijd om te kunnen bepalen of deze serie historisch correct is. Maar het verleden blijkt vreemder te zijn. En het vreemde zit hem niet in de technologische of politieke veranderingen. Want die veranderingen hadden we wel verwacht: de Cuba crisis, de tijd dat er nog geen mens op de maan was, de tijd voor de kleurentelevisie en de PC.

mm02Nee, de vreemdheid zit hem in de opvattingen en gewoonten van de mensen, die toch weer iets anders zijn dan die van ons. Wij zitten blijkbaar zo dicht op het leven en op de wereld dat we de langzame veranderingen van generatie op generatie pas merken als we er van een afstandje naar kunnen kijken. Zoals bijvoorbeeld in Mad Men. Een paar aspecten die in verschillende afleveringen van deze serie worden belicht, maken duidelijk dat de korte periode die de beginjaren van de flower-power periode ons scheidt toch een grote breuk met onze tijd laat zien.

Don Draper, terwijl hij de principes van reclame uitlegt.

Don Draper, terwijl hij de principes van reclame uitlegt.

Mad Men is een serie over de reclamewereld van rondom 1960 op Madison Avenue. Vandaar de titel: Mad (ison) Men. En de held van de serie, Don Draper, zegt op zijn geniale manier als volgt wat reclame, advertising, is:

“Advertising is based on one thing, happiness. And you know what happiness is? Happiness is the smell of a new car. It’s freedom from fear. It’s a billboard on the side of the road that screams with reassurance that whatever you are doing, it’s ok. You are ok”

mm02bNatuurlijk is dit maar de vrolijke helft van het verhaal. Er is ook een duistere onderkant, die duidelijk wordt in een gesprek dat Don heeft met Rachel Menken, een eigenaresse van een warenhuis dat gebruik maakt van zijn reclame-diensten. Hij vraagt haar waarom ze niet getrouwd is.

Don: “Why aren’t you married?”

Rachel: “Are you asking what is wrong with me?”

Don: “It’s just that you are a beautiful educated women,  that you’d think that getting married and having a family would make you happier than all the headaches that go along with fighting people like me?”

mm03En nadat Rachel hem uitlegt dat je als vrouw ook kunt genieten van het leiden van een groot bedrijf,

Don: “So, that’s it, you won’t get married because you find bussiness to be a thrill.”

Rachel: “That, and euh I never been in love…”

Don: “‘She won’t get married because she’s never been in love.’ I think I wrote that. I used to sell nylons.”

Rachel: “For a lot of people love isn’t just a slogan.”

mm04Don: “Oh, you mean ‘love’, a lightning bolt through the heart when you can’t work and can’t eat and run off and get married and make babies… The reason you haven’t felt it, is that it doesn’t exist. What you call love is invented by guys like me, to sell nylons.”

Rachel (beetje sarcastisch): “Is that right?”

Don: “Pretty sure about it.”

Don Draper en Rachel Menken

Don Draper en Rachel Menken

Advertising als een instrument om mensen gevoelens aan te praten die ze daarvoor niet hadden. ‘Liefde’ als een verzinsel van de mad men van het reclamebureau, verzonnen als middel om nylons te verkopen. Rachel Menken is het overigens niet met Don Draper eens en misschien heeft Don het in dit geval, over de liefde, niet helemaal bij het rechte eind, maar we weten allemaal dat er behoorlijk veel behoeften gekweekt worden door de reclame waarvan we tevoren niet wisten dat we ze hadden: ‘the gift that never fails’, ‘enjoy the best America has to offer’, de afbeeldingen van het ideale standaardgezin (man, vrouw, dochter, zoon) en dergelijke.

Maar het aankweken van behoeften door de reclame (hoererij en “no job for a white person”, volgens de vader van Peter Cambell, een account excecutive van Cooper en Sterling en een ondergeschikte van Don Draper: “I presume it’s your profession that is responsible for your lapse in your manners”, zegt de vader als de zoon blijft aandringen op een financiële ondersteuning) is niet het onderwerp van deze blog. Zoals gezegd gaat het over de sluipende voortgang van de tijd, de onverhoedse veranderingen die er in sluipen, als slijtage in een auto, een huis, een huwelijk, je lichaam. En als je die slijtage opmerkt, denk je: hé, is het al weer zolang geleden dat we deze auto gekocht hebben? Zo is het ook met Mad Men: het laat zien dat er ongemerkt al weer veel veranderingen zijn geweest in de korte periode tussen 1960 tot 2009.

Eerste verschil

Het eerste, echt allereerste dat je opvalt, is de vormgeving van de beginjaren 60. De lampen, de stoelen, tafels, auto’s, de vlinderbrillen voor de vrouwen en de zware hoornen brillen voor de mannen, de kapsels (mannen en vrouwen) en natuurlijk de kleren en dan vooral de vrouwenkleren. De mannen op kantoor hebben allemaal dezelfde pakken aan, die zijn in de afgelopen 50 jaar niet heel veel veranderd. Maar de vrouwenkleren, tja, de actrices uit de serie vermelden in interviews dat ze allemaal op hun moeder leken, of op hun aunt Lily: corsetten, puntige bh’s, pettycoats, jurken die hun figuur doen uitkomen, krulsets voor heur haren. Het zijn niet spectaculaire verschillen met onze tijd: we hadden ze verwacht en herinneren ze ook, maar het zijn wel tekenen, signifiers, die de tijd markeren: begin jaren 60. Niet later en niet eerder.

Tweede verschil

Roken, altijd en overal

Roken, altijd en overal

Als een tweede symptoom van deze breuk tussen toen en nu valt het roken op. Er wordt voortdurend gerookt in Mad Men en waarschijnlijk ook in de jaren 50 en 60. Bijna iedereen rookt en bij elke gelegenheid. Voor de sex, na de sex (die overigens nooit expliciet in beeld wordt gebracht, passend met de kuise publieke mores van begin jaren ‘60), tijdens eten, in de trein, in het vliegtuig (en inderdaad kun je in vliegtuigen nog steeds de signaallampjes zien: ‘roken verboden’, wat impliceert dat er ook momenten zijn dat roken toegestaan is geweest. Ik kan me dat met de beste wil van de wereld niet herinneren en toch moet het gebeurd zijn!).

De dokter steekt er nog eentje op

De dokter steekt er nog eentje op

De meest beruchte rookscene in Mad Men, is die waarbij Don’s secretaresse, Peggy Olson, een gynaecologisch onderzoek krijgt, en de dokter vlak voor hij in haar kruis kijkt nog een trekje van zijn sigaret neemt.

Ik betrap me, bij het zien van al die rookscènes, op een gevoel van vervreemding: hoe kan het dat die mensen, onze jongere zelven, dat roken niet als een afwijking en een smerige bovendien vonden. Ondanks het feit dat ik geregeld kan genieten van een sigaar, vind ik binnenroken gewoon smerig. Dat is dus in mijzelf veranderd binnen circa 10, 15 jaar. Wat meer is er in die tijd veranderd?

Derde verschil

Drank op kantoor

Drank op kantoor

Nou, bijvoorbeeld de drank, als derde symptoom van verandering tussen toen en nu. Het is goed mogelijk dat er nu nog ergens enclaves zijn waar overvloedig sterkedrank of drugsgebruik op de werkvloer bon ton is. Maar niet in mijn omgeving. Sinds de periode van Mad Men is er waarschijnlijk een versobering in onze cultuur opgetreden. Als nu Yuri van Gelder toegeeft cocaïne op een feestje gebruikt te hebben, is het niet alleen met zijn sportieve carrière afgelopen, maar wordt hij ook uit zijn baan als sergeant gegooid. Vergelijk dat eens met de enorme hoeveelheden drank die al ’s morgens vroeg naar binnen wordt gewerkt in Mad Men. En het ziet er naar uit dat deze weergave een behoorlijk correcte weergave van de advertising wereld van de zestiger jaren is geweest: martini-lunches, goed gevulde dranktafels, secretaresses die zorgen voor ijs, waar ze nu voor koffie en thee zorgen…

“Shall we drink before the meeting or after” zegt Salvatore Romano tegen Don Draper, “or both?”

En Roger Sterling tegen Don Draper, die juist twee grote glazen vol schenkt:

“I bet that daily friendship with that bottle attracks more people to advertising than any salary you could dream of.”

Vierde verschil

Als vierde symptoom van de breuk tussen toen en nu is de omgang met technologie:

“Now, try not to be overwhelmed by all this technology, it looks complicated, but the men who designed it made it simply enough for women to use”,

Technologie van de jaren '60

Technologie van de jaren '60

joan

Joan Holloway

zegt de roodharige kantoorbitch, Joan Holloway, tegen Peggy Olson, de nieuwe secretaresse van Don Draper. Telefoon, intercom, typemachine. Het zijn apparaten steeds verder evolueren: van kleitabletten en postduiven via de drukpers van Gutenberg en de telegraaf van Marconi tot onze smartphones en laptops en printing on demand. Maar deze machine-evolutie is op zich niet vervreemdend: ook de Mad Men gebruiken hun apparaten net als wij: als hulpmiddelen en als statussymbolen en ook zij konden zich net als wij bij tijd en wijle overweldigd voelen door de enorme mogelijkheden ervan, of verward door onze beperktheid.

Vijfde en laatste verschil

En ten diepste is in Mad Men het verschil tussen toen en nu niet zozeer een verschil in technologie, maar de manier waarop met die technologie de verschillen tussen man en vrouw uitgespeeld worden. Ik citeerde hierboven al Joan Holloway: “de mannen die deze apparaten ontwierpen hebben het eenvoudig genoeg gemaakt voor ons vrouwen om het te kunnen gebruiken…” En dat brengt me bij het vijfde symptoom: de relaties tussen de sexen. Natuurlijk weten we van de vrouwenemancipatie, van de verschillende golven erin, van de strijd om vrouwenkiesrecht en de pogingen om een samenleving te ontwerpen die gebaseerd is op een gelijkwaardige relatie tussen mannen en vrouwen. Eén van de vooronderstellingen  van deze emancipatiestrijd is de zusterschap van de vrouwen. En dus is het een schok om de reactie van de vrouwen te zien op de aanwezigheid van een gescheiden vrouw, een zuster, in hun midden: een bedreiging van hun relaties en hun levens.

Don Draper belt de psychiater van zijn vrouw

Don Draper belt de psychiater van zijn vrouw

Maar nog schokkender dan de openlijke vijandschap ten opzichte van de gescheiden vrouw is de ongelijke relatie tussen mannen en vrouwen. De vrouw staat onder curatele van de man. Dit is voortdurend zichtbaar, maar op een bijzonder schrijnende manier in de schijnbaar achteloze manier waarop Don Draper informatie vraagt en krijgt van de psychiater van zijn vrouw over haar conditie. De manier waarop dat gebeurt is eerder een beschrijving van de relatie tussen ouder en kind of vader en dochter, dan de relatie tussen gelijkwaardige partners, man en vrouw.

Je vermoedt dat de makers van de serie dit extremer aanzetten dan het in die tijd gebeurd is, maar eigendomswetten en stemrecht zijn tot in de 20ste eeuw getuigen van deze ongelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen. Dit ondanks het feit dat sommige vrouwen in de serie, zoals Rachel Menken, de luxe bezitten zich onafhankelijk op te kunnen stellen.

Ondanks het gepraat over glazen plafonds voor vrouwen in het management tegenwoordig en over ongelijke beloning tussen mannen en vrouwen, is er toch ook op dit gebied veel veranderd en, ofschoon ik het als man waarschijnlijk niet mag zeggen, verbeterd.

Besluit

Het benoemen van de verschillen die in de afgelopen 50 jaar zijn opgetreden laat iets zien over de vreemdheid van de tijd: ondanks dat je er voortdurend bovenop zit en elk moment bewust meemaakt, ofschoon sommigen onder ons delen van deze periode minder of juist veel meer bewust meegemaakt hebben, zoals Simon Vinkenoog, verandert onze cultuur zich onmerkbaar en pas bij stilstaan en achterom kijken zie je deze veranderingen. We zitten te dicht op onze wereld, op onze cultuur, op onze eigen levens, om die gelijdelijke erosie te zien. Door een serie als Mad Men worden we op de veranderingen geattendeerd.

En waarschijnlijk zullen we Mad Men over een tiental jaren weer herkennen als typisch voor de eerste decade van de 21ste eeuw.

Eindexamentoespraak

Domenique K. Himmelsbach de Vries

Domenique K. Himmelsbach de Vries, Kunstenaar

In 1958 kreeg de schilder Marc Rothko van de drankenhandel Seagram and Sons de opdracht om het restaurant van het nieuwe Seagram building in New York, ontworpen door Mies van der Rohe, te voorzien van muur-grote schilderijen. Deze opdracht was voor hem niet alleen, en niet in de eerste plaats een inkomstenbron. Hij wilde met deze schilderijen de ‘appetite’ ruïneren van ‘every son-of-a-bitch who ever eats in that room’. Nadat hij zijn schilderijen gemaakt had, 40 reusachtige schilderijen in drie series, ging hij met zijn vrouw eten in het restaurant. Daar werd hij zo gedeprimeerd van de oppervlakkige atmosfeer, dat hij besloot zijn opdracht terug te geven, inclusief het aanzienlijke voorschot dat hij ervoor gekregen had. Zijn doel was geweest een kritiek te leveren op de kapitalistische consument. Hij hoopte de bezoekers te bekeren tot het goddelijke visioen van zijn kunst.  Er zijn vele kunststromingen geweest in de 19de en 20ste eeuw, maar over het algemeen kun je zeggen dat ze het in meerdere of mindere mate eens zijn met Rothko en diens kritiek op de kapitalistische samenleving, die elke verwijzing naar welke hogere waarden dan ook vertaalt in geld en goederen. De vormen waarin deze kunstenaars reflecteren op de maatschappij verschillen grondig van elkaar. Pop-art kunstenaars, die de oppervlakte van de dingen benadrukken lijken mijlenver af te staan van de abstract expressionisten waar Rothko zich bij thuis voelt. Maar beiden zien de kunst als een apart gebied, naast de alledaagse werkelijkheid en daarom kritiek leverend op deze werkelijkheid.

Nu, in de 21ste eeuw, lijkt er een beweging te ontstaan die breekt met deze traditie waarin kunst en economie uit elkaar gehouden worden. De belangrijkste vertegenwoordigers van dit nieuwe denken zijn niet in de eerste plaats kunstenaars en filosofen, maar gemeenteambtenaren en bestuurders en ondernemers. De eerste keer dat ik hiervan vernam was in het boek The Rise of the Creative Class uit 2002 van Richard Florida, een amerikaanse socioloog. In dit boek beschrijft hij de Creatieve Klasse, een groep in de samenleving, die volgens hem van wezenlijk belang is voor de ontwikkeling van de economische groei. De creatieve klasse bestaat uit de creatieve professionals, de kenniswerkers, die complexe problemen kunnen oplossen door gebruik te maken van complexe kennisgebieden. Daarbij moet je concreet denken aan werkers in de gezondheidzorg, het onderwijs, de zaken- en financiële wereld, de bestuurders, de uitvinders, ingenieurs en computerprogrammeurs. Binnen in deze klasse zit een voorhoede, een creatieve klasse in engere zin, de bohemiens. Daarmee worden de kunstenaars en ontwerpers bedoeld. Deze creatieve klasse zorgt op twee manieren voor economische groei: In de eerste plaats door dat ze permanent nieuwe ideeën levert die bruikbaar zijn in de productie van goederen en diensten. In de tweede plaats door dat ze, en dat geldt met name de creatieve klasse in engere zin, de steden leefbaar maakt met haar bijzondere projecten en bijdragen, met haar muziek en toneel en film en andere kunstvormen. Als de steden leefbaar zijn en aantrekkelijk om in te wonen, zullen ze meer hoger opgeleiden aantrekken en dat alleen al is voldoende voor de schepping van werkgelegenheid en dus economische groei.  Kunstenaars en ontwerpers spelen dus een belangrijke rol in dit economische model: enerzijds door hun creativiteit en anderzijds door hun bijdrage aan de leefbaarheid van de samenleving, met name de steden.

Maaike Burgers, Illustrator

Maaike Burgers, Illustrator

Niet alleen economen omhelzen deze theorie, want de cijfers lijken te bewijzen dat omgevingen waar veel creatieve klasse mensen wonen economisch sterker zijn, maar ook bestuurders en ondernemers. De eerste groep is blij met de theorie want daarmee hebben ze een manier om het welzijn en de welvaart van hun steden te stimuleren: zorg er voor dat je meer kunstenaars in je stad laat wonen en je krijgt meer tolerantie, meer levendigheid en meer investeerders. Ook de groep van de ondernemers is blij met deze theorie. Vooral in tijd van economische crisis, en dat is eigenlijk altijd het geval want een ondernemer moet zich voortdurend bewijzen, ziet hij creativiteit als een manier om zich te onderscheiden van zijn tegenstanders, als een instrument om sneller nieuwe producten en diensten te maken die nog efficiënter en nog beter werken dan de vorige generatie producten.  En kunstenaars en ontwerpers floreren in dit klimaat. Was in de vorige eeuw de BKR ingesteld, een vorm van sociale ondersteuning van een kwetsbare beroepsklasse, nu ontstaan er overal creatieve broedplaatsen en ondersteuning van de creatieve klasse in engere zin vanwege hun nut voor de grotere samenleving. Kunstenaars en ontwerpers zijn economisch nuttig geworden. Een groter verschil met de opvattingen van Marc Rothko is niet denkbaar.

Ik denk dat kunst nog iets anders is of zou moeten zijn dan een hulpje van de economie, hoewel ze niet buiten de economie staat. Net als Rothko en als Florida, maar beide om andere redenen, denk ik dat kunst een belangrijke rol speelt in onze samenleving. Maar niet omdat het creatief probleemoplossend werkt of ons creatieve probleemoplossingsvermogen stimuleert.   Kunstenaars en vormgevers zijn producenten van visioenen en alternatieven voor de samenleving. Elk schilderij dat gemaakt wordt is een venster op een andere werkelijkheid. Elk gebouw dat gebouwd wordt laat zien hoe de wereld er ook uit zou kunnen zien. Elk meubel is een mediatie over de relatie van ons lichaam met de omgeving. Elke film die indruk maakt bepaalt een tijdlang hoe we onze werkelijkheid ervaren. Kunstenaars en ontwerpers zijn producenten van alternatieve werkelijkheden. Daarvoor is inderdaad ook een grote mate van creatief probleemoplossend vermogen nodig. De kunstenaar/ontwerper kan deze eigenschap vermarkten door ondernemers en bestuurders te adviseren en bij te staan bij hun problemen. Maar een kunstwerk is niet slechts het product van creatief probleemoplossend denken. Er zit verbeeldingskracht in, verbeeldingskracht die creativiteit paart aan maatschappijanalyse en inlevingsvermogen.  Vanwege deze eigenschap is de kunst dus ook een instrument van de democratie, want het laat de mensen alternatieven zien, ‘kijk: zo kan het ook’. Maar dit kan alleen werken als de kunst niet direct in dienst van de economie staat, want dan verarmt het tot creatief probleemoplossend denken.

Op de eindexamenexpositie van de CABK, ArtEZ academie voor beeldende kunsten te Zwolle waren die alternatieven ruimschoots te zien. Kijk maar naar de droomwerelden van de illustratoren, de maatschappelijke betrokkenheid van de grafisch ontwerpers, de wisselwerking tussen kunst en onderwijs bij de docenten beeldende kunst, de intense analyses en materiaalgevoeligheid van de interieurarchitecten. En wat moet ik zeggen over de verbijsterende veelzijdigheid van de beeldende kunstenaars?

Kunst is veel meer dan probleemoplossend denken, het is kunst en ik wens deze nieuwe lichting kunstenaars en vormgevers heel veel geluk bij de belangrijke rol die ze vanaf nu in onze wereld gaan spelen.

John’s Woodhouse

titelblad John's Woodhouse

titelblad John's Woodhouse

Bij de notaris

Bij de notaris

Sytse van der Zee, de illustrator (niet de schrijver) heeft zijn eerste stappen gezet op het pad van het stripverhaal: dramatiek, psychologie, onverwachte wendingen, kunstkritiek en mooie plaatjes. Misschien dat hij besmet is geraakt door de striptekenaars aan Neerlands eerste academische stripopleiding ArtEZ in Zwolle, waar hij ook lesgeeft.

Het kan ook dat zijn eigen werk, dat tot nu toe bestond uit gecondenseerde beeldende verdichtingen van journalistieke teksten, hem gestimuleerd heeft om een zelfstandig werk te maken. Want losse illustraties bij andermans teksten levert in zijn geval wel een mooi oeuvre op, maar een losbladig oeuvre dat altijd gekoppeld is aan andermans werk. Een stripverhaal of beeldverhaal is een wisselwerking tussen een verhaal en beelden en dat levert dus een kapstok om een serie illustraties te maken.

Wat de aanleiding ook moge zijn, hij heeft in ieder geval episode 1 gemaakt. Het verhaal is tot nu toe alleen op Sytse’s website te vinden, waarbij irritant is, dat er geen vaste link naar het verhaal gemaakt kan worden, omdat het geheel klaarblijkelijk in flash is geprogrammeerd. Je moet dus om het beeldverhaal te bekijken door klikken vanaf de homepage naar het lichtknopje in het midden en vandaar naar de episode 1.

Een portret van de overleden eigenaar

Een portret van de overleden eigenaar

Het verhaal is een hedendaags verhaal, vol met ingewikkelde familiebeschrijvingen, ‘meervoudig emotionele ontmoetingen’, midlife-crises en losse eindjes. Dat laatste is natuurlijk met opzet gedaan om zo de volgende episodes mogelijk te maken. Naast de emotionele verwikkelingen wordt er in het verhaal ook een spel gespeeld met houthakken en timmeren wat ik niet goed begrijp, maar dat begrip kan nog komen, we zijn pas bij episode 1.

Het genoegen dat ik er aan beleef zit overigens niet direct in het verhaal, maar zit veelmeer in de tekeningen. Deze zijn te herkennen als echte Sytse-van-der-Zeeën, met vervreemdende perspectieven en een sfeer die niet helemaal stamt uit het begin van de 21ste eeuw, maar naar mijn gevoel meer past bij de 19de eeuw, en dan niet het Engeland van Dickens of het Nederland van Multatuli, maar meer het Frankrijk van Proust. Dit laatste misschien vanwege de snorren en het baardje van de notaris.

Ten slotte pleit ik er, vooral vanwege de tekeningen, voor dat er een gedrukte uitgave komt. Alsjeblieft.

Beguine

De dans

De dans

De Beguine is een dans uit de jaren 30. Ik kende hem eigenlijk alleen maar als Cole Porter liedje: Begin the Beguine, een liedje vol heimwee gezongen door Ella Fitzerald. Maar onlangs dook de Beguine weer op als titel van een lied van de Kift en van een videoclip van Douwe Dijkstra.

De muziek van de Kift is interessant, maar de clip is zo mogelijk nog interessanter, vooral omdat er dingen gebeuren in de videoclip die niet voortkomen uit de tekst van het lied. Het lied, Beguine, gaat over iemand die zingt en lacht en danst en bedwelmd wordt en wil worden door wijn (“bedwelmend moet het zijn“), want, zo ontdekken we langzamerhand, “mijn lief verliet mij vannacht”.

“Ik zing, ik drink, ik lach ik dans, terwijl mijn harte weent, mijn ogen schitteren in wilde glans, terwijl mijn harte weent. Verneem de zangen die ik zing en drink met mij de wijn, volmaakt met zelfbegoocheling, bedwelmend moet het zijn. (…) Het ergste is nu toch gebeurt, mijn lief verliet mij vannacht.”

het kantoor

het kantoor

De videoclip gaat ook over dit verslag van een verdwenen lief: het begint met dansen, via de bedwelming van de wijn naar de vertwijfeling. Maar tussendoor en na het uiten van het verdriet gebeurt er iets opmerkelijks. Het centrum van de clip wordt namelijk in beslag genomen door het Kantoor. Alle associaties met kantoren: van het levenswerk van Voskuil tot aan the Office (US), van Kafka tot aan Max Weber’s bureaucratie, komen samen in dit Kantoor, compleet met Juffrouw Jannie die koffie rondbrengt, lullige computers uit de jaren 80, gele plakplaatjes en een copieermachine. Het is natuurlijk de kantoor-verbeelding van kunstenaar en niet die van de ambtenaar, en dat betekent enerzijds bespotting van de loonslaaf, maar anderzijds is het ook een metafoor van het alledaagse, waarin het verdriet van het lief dat er vandoor is gegaan, gecombineerd wellicht met de kater, verbeeld wordt. Hoe dat gebeurt is te leuk om te vertellen: bekijk het zelf.

trompetspel

trompetspel

En na de kantoorscene wordt het zo mogelijk nog surrealistischer, terwijl de prachtige trompetmuziek door de zonbeschenen lege ruimte schalt, stapt de zanger op, loopt naar de deur en valt naar buiten en naar beneden. Tijdens zijn val scheert hij zich nog en zweeft, tegen het einde van de val langzaam naar de grond: ervaring rijker, sadder and wiser, maar met beide benen weer op de grond.

BEGUINE, geschreven en gecomponeerd door Ferry Heijne, uitgevoerd door De Kift, album Hoofdkaas 2008. Videoclip BEGUINE, geregisseerd door Douwe Dijkstra, geproduceerd door Festina Lente


xeex80503 church stretton shropshire killer birds cv refer data protection would a police commit a felony clay pot explode heated sasquatch days wild oats market locations vegan boots non-leather cuisinart under counter coffee kieth urban lyrics school of firearms engraving mission hills chiropractic blanche linden spring grove cemetery comanche museum come thou long-expected jesus history joe sample and hathaway cd laminated birch veneer pen blanks muscle car junkyard pics powerhouse electric heater gee bertram 20 boat j s auto house travis is douche museo cards sleeves financial calculator for visually challenged ejercicios abdominales deacon eugene mcfadden mini skirts suspenders karen shoemaker ingram compaction roshon patton thirsty merc mp3 downloads free alicia keyes bio standard pipe couplings mixing length for gases knudsen states that boarder nebraska syndicate bass fishing discount nurses uniforms asheville nc chattanooga chu chu song briggs stratton 7000 anna barnsley australia sammy kahn tuna fish and egg commuter 36 testicle pictures jody lasalle a scorecard snorkeling cozumel custom fit tommy hilfiger jeans heartworm herbal elizabethan etiquette cheverolet 199 recall australia rock art village sorrento la easy listening stations in michigan angels and devils by escher diana dondoe by tom munro 2004 nathan clintonville 2006 department of the army cos buy reclaimed lead shot bruce myer real estate peek a boo bra victorias secret swift elite 4 keygen chinese char audie murphy death conspiracy geraldine hall arthur burch kinney hidden locker room men charlotte nc optimist courtyard marriott lake english molded stoneware ion generator 96 trillion ion sec report benefit fraud online ritz carlton and atlanta nucleus in a palisade cell shorthand diagram maxwell beckett shorts rifle manufactures ale x maine tourism guide minature mule oil viscosity and bearing life the matador soundtrack metal gear solid cast worship of goddesses yin yang in food law of evidence brass mouthpiece comparison chart cochrane industrial dishwasher symphony fair llc sole corporation toddlers angel lessons can staph epidermidis grow in sucrose curriculum paradigm impact curriculum development discounted hotels in statesboro ga when did descrates create analytic geometry vesta d esse du foyer domestique boiler and pressure vessel code toasting the bridesmaids photos of pied parrotlets nam comic pdf 25 digit microsoft word key citizen journalists clorine in water health risks city of ocoee recreatioin cervical spine fusions elders insurance cost of superbowl commercials rellim constructions diggy guide animation of glaucoma big ugly fat women immigrant workers reason of immigration stock investment basics barbie clothes guide ken 1990s xtra vision blarney club penguin hidden clothes container shipping line to chittagong bangladesh wireshark ssl decrypt tegan and sara mp3 belmar theater lawsuits hostile work environment sales on xm sattelite radios tanya colon atheist motivational speaker trans siberian orchestra you tube doc nc chester arthur burnett god has committed judgment to jesus uss la jolla ssn 701 1989 f1 grand prix games for ps2 joseph b schwartz welded dog kennel ride capitan ride she was sold to the sheik power tuners for cummins formfit underpants nl fasteners inc make ahead mashed potatoesrecipe notice intended prosecution loopholes bicycle rodeo raleigh nc bridal shower invitation stock edward ruscha miracle 1999 persona cable canada treating hot feet ek wil net huil stumbleupon toolbar download for internet explorer nesting cookware for scout troops parkland school pictures girls honeywell 120 vac wall thermostats piripicchio clothes shaver on sale schoolgirl caning video youtube piracy coast of oman dewey delores cichlids tissumend corneal ulcer celtic piano carrick dingo harley rake how ro write a biography kicker comp lake murray elementary school dover saddlery sunburn mizuno fastpitch gloves notorious big new movie daily movies post minimum wage dropout lifeline safelink wireless holyland foundation trial verdict nov 24 gail strickland former generational satanist country of armenia lifter viuda negra imagen stocks before hours trading estimates what is l arginine dope phene porcellana summit portable gps comparison handheld solicitors round jade pendants motley crue saints of los angeles duty provide competent employees us medical complication cough long beach ca towing and lien catwoman blondechic d carter young agents council michigan thomas patrick owens montreal quebec canada room hotel concourse renaissance atlanta tea tree oil for psoriasis dreyer family bavaria keith p tompkins woodturning cuban secret police mac aster psychiatry lions park benson az john steinbeck new york herald tribune sticky rice with bananas used ducati 1098 for sale oregon city teddy bear parade factors and products aspen institute at wye river bernardo galvan camp warrior
government of canada tod 2009 himalayan trails tuscany cards up railroad history rhonda scott winslow rosie o donnell web page banque francaise tagalog lyrics brittney snow anorexia chris geary password example of solicitation letter for christmas resorts in oshkosh dj pauls arm giovanna ramos where are frozen foods packaged harleydavidson heritage softail classic arb western fringe trim sembler brookhaven village tenants van galder bus rockford to ohare avery brooks appearances corel products receive upgrade version green eyes granite counter top apocalypse movie 2007 weiners atwood hartford avenue charlestown practicalities travel guide shenandoah crossings time share spider mite elimination church choir music director openings chattanooga scanner install click make activex control informes de auditoria empresa safety committee minute form spears gaffney coke christmas collectables mame arcade games pink mossy oak crib sets roswell forum regarding musicians visiting roswell capitol garage sacramento daybed mattress covers bullet boats for sale free crosswords for kids attaching nets to rims illustration of mesozoic period millennium trail calabasas veteran programs hoax roadside pickup girls pietermaritzburg uri to trackback closed the witch opened a box labeled car speaker ratings awakening hour crews stove range bowls drip appliance chrome weber 46 ida 3c free demolition derby games john deere rear bagger judge karlton psych tech crafted candles meeting rooms in staines layla milan french appetizer recipe bang dang gang hang rang sang pitching to director of purchasing jackass on you tube mccall idaho newspaper curry county fair hifi furniture pennsylvania cocktail lounges myths on teenagers drinking and driving accoustic shell gaither homecoming tour flagpole companies near kansas city rick norlock mp rusk metro glam collection almond oil sugar fingernails reproducable faith ringgold quilt spousal benefits and homosexuals french medal of honor mcnair scholars program homemade robot plans henri trey attaching pergola roof to house baby knee pads beryl okun russia trekking in goa trinity united church chicago menards snap together ceramic tiles etymology jury-rig ch irish plaid tweed strategic approach in mis primary ballot swimming lessons cambridge ontario marriages in lauderdale co ms air grease scrubber scripture readings roman catholic mass cabins in campgrounds florida keys rise of taj cats strategic action as managerial competencies aboutcom landscaping od shrub tree 2005 mustang clear ecu learning claudia swicegood silver 1971 penny turns inviting events snellville ga wayne dundee degree or diploma in nutrition fitness scottish island xj6 v12 cheyenne videoconferencing curves franchise resale outlook eft animals actionscript string remove duplicate characters whidbey island internet the veiw wendy williams irv gotti interview christian finances terre haute in william mccabe citizens auto fin inc online universities targeted for patent infringement planners xls participants in supply chain neal schusterman electrical service hookup banzai skydiving jobs pearland composers from 1776 sql server 2005 replication subscription steps stock market ticker symbols world poverty rates karaoke for fall out boy kitchenaid kbfs25etss review what is singular used for michael felix boeing furniture bedroom gentlemens chest dvd twice upon a time corporate finance objectives articles hostals in sant lluis menorca sha bebe causes of dizzy spells emma jean burks industria del amor concerts bios hack for digital cable tuner mouth ulcer fungal infection a380 airbus airline singapore american herpes foundation board of trustees barbershop appleton wi affirmative action essay richest person in world coldfusion 8 unicode