Creative economy in Zwolle II

Zoals ik in het vorige stuk over de creative economy in Zwolle al stelde, zijn er op dit moment in Zwolle een aantal activiteiten gaande op dit gebied die mede, maar natuurlijk niet alleen, het gevolg zijn van de komst van de kunstacademie uit Kampen naar Zwolle.

Zo’n soort activiteit, naast de oprichting van Het Instituut, is de oprichting van de stichting Kreatieve Industrie Zwolle, een samenwerking tussen ArtEZ, hogeschool voor de kunsten in Zwolle, hogeschool Windesheim, en dan met name de School of Engineering and Design, de drie MBO clusters in Zwolle: Landstede, Deltion College en het Cibap, de gemeente Zwolle, het MKB, VNO en de Kamer van Koophandel.
Op de foto links, is het stichtingsbestuur te zien, rechts een paar impressies van de aanwezigen tijdens de stichtingsbijeenkomst.

Deze foto’s zijn gemaakt door Joost Waardenburg, student 2e jaar Grafisch Ontwerpen van de CABK, ArtEZ academie voor beeldende kunsten in Zwolle, tijdens de oprichtingsbijeenkomst in het pand van het Zwolse bedrijf BMA Ergonomics.

In 2007 is er samenwerking gezocht tussen twee Zwolse HBO instellingen: ArtEZ en Windesheim op het gebied van hun alumni-beleid. Beide instellingen waren bezig met het zoeken naar mogelijkheden om hun oud-studenten te ondersteunen in hun carrières. En in dit streven kwamen ze de gemeente Zwolle tegen, die geïnteresseerd was in het overhalen van de alumni van deze instellingen om zich in Zwolle te vestigen.

Ook in Zwolle is de weerslag te vinden van de ideeen van de econoom Richard Florida, neergelegd in zijn boek ‘The Rise of the Creative Class’. Dick Buursink, de gedeputeerde voor cultuur van de provincie Overijssel had in eind 2007, tijdens de Overijsselse Expertmeeting Cultuur en Economie in Poppodium Hedon te Zwolle, al de volgende samenvatting van diens ideeën gegeven: Vroeger werd de economie gestimuleerd door meer arbeidsplaatsen te creeëren. Want dan zouden er meer mensen aangetrokken worden. Nu wordt de economie gestimuleerd door hoog opgeleide mensen te stimuleren zich te settelen in de omgeving, want door hun initiatieven zullen er meer arbeidsplaatsen geschapen worden. Precies omgekeerd dus.

Steven Colbert, de host van het populaire satirische programma ‘The Colbert Report’, legt op zijn eigen onnavolgbare manier de ideeën in dit boek als volgt uit: Als je problemen hebt met het verkopen van je huis, iets wat begrijpelijk is gezien de huizencrisis in de USA op dit moment, zorg dan ervoor dat jouw buurman homo is, of een kunstenaar. Hoe meer van ‘dit soort mensen’ in een stad woont, hoe welvarender die stad wordt en tegelijk hoe leefbaarder en toleranter die stad wordt. Dit is een van de indexen die Richard Florida heeft ontworpen: the bohemian-gay index. Volgens de extreem conservatieve Colbert is dit trouwens een andere naam voor het telefoonboek van San Francisco. Hij noemt het boek dan ook ‘disturbing’ en ‘bad news’:

“This study shows that Artistic, Bohemian and Gay populations increase housing values in the neighbourhoods and communities they inhabit. (…)
The theory is: Tolerant communities where homosexuals are likely to reside nurture an openminded culture of creativity, which can lead to innovations like Google or YouTube or ShirtlessHunksBaggingsGroceries.com, which will exist in… now. When these odd-balls strike at rich, they supposedly put their money back into the community.

Well, personally I don’t believe the value of my 12 bedroom Tudor will go up just because a couple of opticians move in next door. O yeah o yeah, a lot of opticians are gay.”

En vervolgens interviewt hij Richard Florida:

Colbert: “Is being tolerant good voor economics? I thought the free market was good for economics. ”
Florida: “Being tolerant is a great thing, that’s what America made great.”
Colbert: “Tolerance to gay people made America great? That’s what you say?”
Florida: “Religious freedom, Political freedom, Sexual freedom. You know it’s the sixties that started it, Steven. It’s the places like San Francisco and New York where all this interesting revolution in culture is happening. Gay and artistic people could nest and then we saw the economy boom.”
Colbert: “What are you saying? You are making a correlation between this tolerance and someone being well off. How do you know they’re well off because they are tolerant? Maybe they’re tolerant because they’re well off. Because, if I have some extra cash, I don’t mind what Harry and Larry are doing down the street. But when I am poor, I feel treathened by everything.”
Florida: “Both are probably true. If you are well off, you are probably a lot more tolerant. But neighbourhoods like Soho were going downhill until the gays moved in and you know what happened.”
Colbert: “So I have to follow the gays?”
Florida: “Absolutely.“

Creativiteit en economie. Geen combinatie die vroeger snel gemaakt zou worden, tenminste niet in het causale verband dat Florida legt: zorg dat je creatievelingen (en homo’s zijn in zijn ogen meer dan gemiddeld creatief) bindt aan een stad en de economie stijgt, maar ook het welzijn stijgt. Dat zijn ideeën die momenteel door heel veel economen en in ieder geval door veel politici worden omarmd. Sinds de uitgave van Florida’s boek, waarin veel statistieken voorkomen van steden die veel en steden die weinig creatievelingen bevatten, zijn er ook in Nederland statistieken geproduceerd. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft in een jaarverslag ook een lijst aangelegd met steden gerangschikt naar hun creativiteitsindex, dwz naar de hoeveelheid leden van de creatieve klasse die per inwoner woont in die steden. Bovenaan staan steden in de randstad, maar ook bijvoorbeeld Arnhem.
Onderaan staat Emmen. Niemand wil lijken op Emmen en dus proberen alle steden hun creatieve klasse te vergroten. Ook de provincies steunen dit streven. En de provincie Overijssel steunt de oprichting van de stichting Kreatieve Industrie Zwolle, KIZ.

Op maandag 21 april was in de Buitensociëteit te Zwolle de eerste expertmeeting van de stichting KIZ. Er waren zo’n 200 mensen op komen dagen voor dit evenement: kunstenaars, ontwerpers, theatermakers, musici, maar ook vertegenwoordigers van ‘gewone’ bedrijven. De bedoeling van deze bijeenkomst was vooral om aan het Zwolse bedrijfsleven te melden dat de stichting KIZ bestaat en wat haar doelen zijn: het oprichten van een platform voor de creatieve klasse in Zwolle en omstreden, het in contact brengen van de creatieve klasse met de rest van de economie en het economisch stimuleren van die creatieve klasse.

Sprekers waren onder andere Dany Jacobs, lector van ArtEZ en de HAN op gebied van de creatieve economie. Zijn voordracht, die zwaar gecomprimeerd was en wellicht wat kennis van Richard Florida vooronderstelde, ging onder andere over wat creativiteit eigenlijk was. En dat aspect vond ik wel verhelderend. Want meestal lopen er een aantal betekenissen in dit woord door elkaar: er zitten in het gewone spraakgebruik connotaties in van kunst (met alle ontzag die er in onze huidige cultuur aan toegekend wordt), van inspiratie (met een behoorlijk religieuze ondertoon), van de god-gelijkheid van de mens (waarin de religie geen ondertoon maar een boventoon is), maar ook van innovatie.
Dany Jacobs gebruikt het woord creativiteit in deze laatste zin: het gaat er bij om ‘neue combinationen machen’, innovatie door onverwachte combinaties. En ik denk dat het prettig is om in plaats van over creativiteit te praten over dat laatste, over ‘creative problem solving’ in plaats van over creatie als ultimate doel van de mens. Dat laatste ben ik niet op tegen, maar wel als het onhelder wordt. En onhelder was het vaak wel in de verschillende gesprekken die ik deze middag gevoerd heb. Er zijn behoorlijk veel verwarde mensen. Kunst is bijvoorbeeld iets anders dan creativiteit, hoewel het maken van kunst wel creativiteit veronderstelt. In kunst gaat het om ontroering, om commentaar op de cultuur, om morele opvoeding van het volk (Tolstoy) of om het schouwen van de ware werkelijkheid, maar niet om alleen maar een ‘neue combination’. De economie daarentegen heeft wel behoefte aan deze laatste kwaliteit. Het interessante van Jacobs’ lezing was, dat hij laat zien, net als Florida, dat het tegendraadse van de kunst en de burgelijke industrie van innovatie elkaar niet uitsluiten, maar kunnen versterken.
Op deze met name economische bijeenkomst pasten natuurlijk niet een al te luide waarschuwing tegen het uitleveren van de kunstenaar aan de economie, en er waren ook wel wat kunstenaars die de verleiding van deze uitlevering met huid en haar niet konden weerstaan: de workshop speeddaten was namelijk vooral bezet door de kunstenaars en ontwerpers, terwijl de workshop schilderen vooral bezet was door de economie. Ik persoonlijk vind het altijd prettig om me voor ogen te houden dat de wederzijdse versterking van de burgerlijke innovatie-industrie en de kunst alleen maar werkt als de kunst kunst blijf, dwz als ze zich niet overlevert met huid en haar aan de economie.

Naast Dany Jacobs waren er Carry Abbenhues, gedeputeerde voor economie van de provincie Overijssel en Dick Buursink, gedeputeerde voor cultuur van de provincie Overijssel. De foto’s zijn, maar dat had u al begrepen, chiastisch geplaatst.

Daarnaast waren er voordrachten van projecten waarin de creatieve klasse samenwerkte met de gewone economie en zo tot interessante innovaties kwamen.

Het forum, één van de activiteiten, waarin Martin Steenbeke de wisselwerking tussen economie en innovatie bespreekt. Van links naar rechts: Sonja Scholten, kwartiermaker van KIZ, de directeur van BMA Ergonomics en Bart Huydts, projectleider bij ArtEZ (o.a. betrokken bij het Zwolse kunstfestival ZWART).

Op de foto rechts is te zien hoe de dagvoorzitter Martin Steenbeke Johan Wagenaar, artistiek leider van het Instituut, ondervraagt over zijn initiatief. De aanwezigen in de zaal waren erg geïntrigeerd door zijn verhaal over de verbetering van de weg tussen Zwolle en Ommen (zie de vorige blog).

Ook waren er workshops die zich bezighielden met branding, schilderen, productontwerpen en speeddaten. De twee bestaande Zwolse broedplaatsen voor ontwerpers en kunstenaars: R10 en DOAZ, die beide relaties hebben met KIZ waren ook vertegenwoordigd bij het evenement met workshops en presentaties.

De foto links laat zien hoe Rob Moritz van 19 het atelier architecten samen met beeldend kunstenaar Annet van der Kamp hun samenwerkings project uitleggen. En rechts interviewt Martin Steenbeke Rana Berends, raadslid Groenlinks/de Groenen van de Zwolse gemeenteraad over het nut van deze startbijeenkomst van KIZ.

Tegen het einde van de bijeenkomst werd het bedrijf Xplosief uitgeroepen tot meest aanbevolen creatief bedrijf van Zwolle en omstreken, omdat het de meerderheid van de stemmen had gekregen. Maar de eigenlijke reden voor deze uitverkiezing lag meer in het feit dat het bedrijf zeer voortvarend en creatief de meeste mensen had gestimuleerd om hun stem op hen uit te brengen.
Hiernaast een foto van de oorkonde in handen van de studente van de CABK die het gemaakt heeft.