Sabeltandtijgers, internet, boeken & kunst
Onlangs stuitte ik op een interessant artikel in The Wall Street Journal, met als titel: “Why we’re powerless to resist grazing on endless webdata” oftewel “Waarom we ons niet kunnen verzetten eindeloos het Internet af te stropen.” De schrijver van dit artikel gebruikt evolutionaire argumenten om duidelijk te maken dat we in de Olduvai Gorge in Afrika (waar sommige van de vroegste overblijfselen van onze menselijke soort gevonden zijn, daterend uit ca 2 tot 4 miljoen jaar geleden) noodzakelijkerwijs gespitst waren op NIEUWS. Alles herhaalt zich steeds maar weer, de zon gaat op en de zon gaat onder, maar het gevaar zit in de afwijking van het patroon: de sabeltandtijger (die destijds in de Olduvai Gorge in Afrika nog niet bestond, een dier van ca 30.000 jaar geleden, vooral in koude streken gespecialiseerd) die plotseling opduikt moet onderscheiden worden van de dagelijkse sleur. Als dat niet gebeurt is er helemaal geen dagelijkse sleur meer.
De mens is volgens de schrijver van het artikel een infovoor. Dit wordt ondersteund door neurowetenschappers die onderzoek naar hersenactiviteiten als volgt samenvatten: Als we nieuwe informatie krijgen, produceren we opium-achtige stoffen in onze hersenen, die maken dat we verder opzoek gaan naar nieuwe informatie om hetzelfde plezier te beleven. Weg met de sleur. Infovoren, dat zijn we, vluchtend voor de verveling, steeds op zoek naar de volgende informatie-roes.
Net als de onbeperkte hoeveelheid goedkoop voedsel in het Westen veel te overdadig is voor onze evolutionaire behoefte aan voedsel (je weet nooit wanneer die sabeltandtijger opduikt: nu eten, snel!), kunnen wij geen weerstand bieden aan de onbeperkte hoeveelheid prikkels die het World Wide Web ons biedt: we surfen maar door.
Dit doet me denken aan een ander fenomeen: ondanks het feit dat er enorm geïnvesteerd wordt in electronische lees-apparaten, van gewone computerschermen tot aan speciaal voor het lezen van teksten gemaakte readers, is deze vorm van boekenlezen tot nu toe niet populair geworden. Ik denk dat het niet kan liggen aan de apparaten, een argument dat je vaak hoort: lezen van een computerscherm zou dan vermoeiend zijn (het beeld zou trillen). Maar sommige van die apparaten zijn juist heel rustgevend voor de ogen. En anderzijds: in de praktijk van de arbeidsdag lezen heel veel mensen heel veel informatie vanaf beeldschermen, waarschijnlijk veel meer dan ze ooit in boeken lezen. Dus zit de onpopulariteit van het boekenlezen vanaf beeldschermen niet zozeer in de beeldschermen.
Nee, de reden hiervoor heeft te maken met het infovoor zijn van de mensenlijke soort: boeken beperken de informatie-zoek drift van de mens. Je zit in een stoel (biertje erbij) en leest in het boek. Krijg je naar aanleiding van het gelezene een associatie die je zou willen naspeuren, dan moet je het boek neerleggen, uit de stoel stappen en naar de boekenkast lopen, of de computer aanzetten. Allemaal wat veel werk: je wordt eerder gestimuleerd het boek maar uit te lezen.
Het lezen van hetzelfde boek op de computer is veel vermoeiender: elke verwijzing in het boek is meteen na te speuren op het internet, en dat doe je ook vaak. Voor je het weet ben je met heel iets anders bezig.
En een tweede associatie die ik had bij het Wall Street Journal artikel had te maken met kunst: de vraag waarom sommige kunstwerken interessanter zijn dan andere (om maar te zwijgen van de vraag wat überhaupt kunst onderscheid van geen kunst) zou ook wel eens gedeeltelijk hiermee samen kunnen hangen:
Ik blijf vaker staan bij een schilderij of een ruimtelijk werk als er dubbelzinnigheid in zit. Als de betekenis of de bedoeling van de kunstenaar meteen duidelijk is, dan zakt mijn nieuwsgierigheid al snel. Hoe meer interpretaties een kunstwerk kan oproepen, hoe langer ik geboeid blijf.
Natuurlijk zitten er meer aspecten aan kunstwerken (bijvoorbeeld het gesprek in het werk met de hele cultuur, de vragen die aan mij gesteld worden, het zoeken naar evenwicht van de kunstenaar of juist het zich ertegen verzetten, etc etc), maar het prikkelen van de nieuwsgierigheid is toch een heel interessante laag.
Leave a Comment