Zelfs in de woestijn geen rust

Woestijnduinen

Vanaf de Horeb zijn we dwars door die grote, verschrikkelijke woestijn getrokken, die u nog lang zal heugen …

Deut 1:19

Elia stond op en toen hij had gegeten en gedronken liep hij, gesterkt door dit voedsel, veertig dagen en veertig nachten door de woestijn, tot hij bij de Horeb kwam, de berg van God …

1 Kon 19:8

Wahrhaftig – so heisse ich Den, der in götterlose Wüsten geht und sein verehrendes Herz zerbrochen hat.

Im gelben Sande und verbrannt von der Sonne schielt er wohl durstig nach den quellenreichen Eilanden, wo Lebendiges unter dunkeln Bäumen ruht.

Aber sein Durst überredet ihn nicht, diesen Behaglichen gleich zu werden: denn wo Oasen sind, da sind auch Götzenbilder.

Friedrich Wilhelm Nietzsche. ‘Also sprach Zarathustra: Ein Buch für Alle und Keinen.’

De aantrekkingskracht van het onbekende

Marrakesh in Marokko, de oude koningstad der Almoraviden oefent een aantrekkingskracht uit op de westerse reiziger vanwege het vreemde. Net als de Oostvaardersplassen de burger uit de volgeplande randstad trekt naar een bewust niet-aangeharkte natuur, zo trekt Marrakesh met een oriëntaalse cultuur ons, kinderen van de occident.

Vanaf de aankomst op het vliegveld bij Marrakesh slaat het vreemde je in het gezicht als een natte doek: lavendelbloesems in de taxi, stadsmuren van leem, parken met vruchtdragende sinaasappelbomen. De flats in de nieuwere buitenwijken lijken wel wat op hun westerse neefjes, maar voelen door hun rode kleur, en vooral door de onaffe bestrating en bijkans permanent opgebroken riolering toch vooral Derde wereld aan. De huizen in de Medina zijn naar binnen gekeerd, gebouwd als een Romeinse villa rondom een open rechthoekige hof, met veelal in het midden een fontein en planten en aan de buitenkant een lemen effen muur. Soms is er zelfs een hele tuin in de binnenplaats aangelegd.

En overal vind je, eenmaal binnen, de Arabische kalligrafie en geometrie. Alcohol is schaars, koffie en thee mierzoet, bij elk toetje na een uitgebreide maaltijd duiken er buikdanseressen op en iedereen op straat wil geld aan je verdienen op een bijna overspannen manier.

Wegwijzer in Marrakesh: Cassablanca, Agadir, een ziekenhuis vernoemd naar de grote Avicenna en het Jamaa el Fna

Wegwijzer in Marrakesh: Cassablanca, Agadir, een ziekenhuis vernoemd naar de grote Avicenna en het Jamaa el Fna

Een lemen muur, met een vermoeden van tuin erachter

Een lemen muur, met een vermoeden van tuin erachter

Een negentiende eeuws vizier-paleis, met een tuin in een voorhof

Een negentiende eeuws vizier-paleis, met een tuin in een voorhof

Een binnenplaats van een stadshotel, een Riad, met een fonteintje

Een binnenplaats van een stadshotel, een Riad, met een fonteintje

Schoonheid van de buitenkant

Schoonheid van de buitenkant

Een vermoeden van hetzelfde

Deze mediterrane of zelfs Arabische elementen herinneren bijna karikaturaal aan de Duizend-en-één-nacht. Zozeer dat de reiziger na een paar dagen het vermoeden krijgt dat Marrakesh een themapark is, opgezet voor de westerling die uiteindelijk op zoek is naar wat hij al kent, naar de getemde Oriënt, de Duizend-en-één-nacht van Disney: De Souks met hun eenmansbedrijfjes waarin leer wordt bewerkt, fietsen gerepareerd, brood wordt gebakken, vlees wordt geslacht. De leerlooierij waarin de Arabieren de huiden van de koeien en kamelen looien en de Berbers die van geiten en schapen behandelen. De henna-schilders, de geuren van kaneel en komijn, slangenbezweerders en muzikanten op het grote plein Jamaa el Fna. Het zijn allemaal zaken die je verwacht en die dus dan wat tegenvallen. Maar wat heb ik dan verwacht?

Muzikanten op het Jemaa el Fna

Muzikanten op het Jamaa el Fna

Jamaa el Fna, nachtelijke handel

Jamaa el Fna, nachtelijke handel

De kleurrijke Souk, met oa een slager

De kleurrijke Souk, met oa een slager

Geometrieën op het kerkhof

Geometrieën op het kerkhof

Reparaties in de Souk

Reparaties in de Souk

Ezelkracht

Ezelkracht

Leerlooijerij, van de Berbers

Leerlooijerij, van de Berbers

Arabische schoonheden, een toeriste achter een Madrassa-venster

Arabische schoonheden, een islamitische toeriste achter een Madrassa-venster

Op naar de woestijn!

Dit vermoeden van de Oriënt als themapark dwong ons als het ware naar de woestijn. In de hoop om daar iets echts te ontmoeten, iets authentieks. Net zoals Elia na zijn botsing met de cultuur op de Karmel naar de woestijn, naar de Horeb trekt, op zoek naar de Eeuwige die niet in een geweldige storm, of een vuurvlaag, maar in een zacht suizen tot hem komt. En net zo als de kinderen Israels vanuit hun knechtschap in het cultuurland bij uitstek, Egypte, naar de zuiverheid en zuivering van de woestijn trekken, zo trekken wij met privé chauffeur naar de woestijn. Een tocht van tien uur met de auto vanaf Marrakesh, dwars door de hoge Atlas, op zoek naar de echte woestijn.

Maar het oplettende lezertje voelt het al duidelijk aan, hoe ver je ook de woestijn in trekt, de westerse beschaving blijft met je meetrekken.

Een rustplaats met interessante verkoopdemonstraties

De eerste stop, in de hoge Atlas, na een tocht dwars door een paar regenwolken, een bizarre ervaring na de droogte van het laagland, vond plaats bij een collectief van Argan-olie. Dit bleek een stop met een verkoopdemonstratie te zijn, waarin de dames van het collectief hun zalven en smeersels, geuren en zepen aan de man probeerden te brengen. Gelukkig voor ons was er juist voordat wij in deze pleisterplaats uitstapten een bus met Aziatische vrouwen uitgeladen, aan wie ze voldoende huid-moisterizers en anti-ageing crème konden verkopen.

Ten positieve vertelde ons onze chauffeur, die overduidelijk bijverdiende aan zijn contacten onderweg, dat deze collectieven opgezet zijn door de koning, de gezegende Mohammed VI, om gescheiden vrouwen een bron van inkomsten te bezorgen. Onder islamitische zede is het blijkbaar voor een man makkelijk om te scheiden van een vrouw, die daarna niet of niet makkelijk meer aan de man en dus aan een leefbaar bestaan komt.

Het Collective Feminine, huile d'argan

Het Cooperative Feminine, huile d’argan, olie van de argan noot, die hier weliswaar niet verbouwd wordt, maar wel verwerkt tot olie.

Atlasgebergte, gezien vanaf het oliecollectief

Atlasgebergte, gezien vanaf het oliecollectief

Dorpje van het oliecollectief, vrouw doet de was op een heuvel

Dorpje van het oliecollectief, vrouw doet de was op een heuvel

Hollywood in de woestijn

De tweede stop, na de bergen, bij het begin van de steppe, was vlak bij een plaats die in het berbers blijkbaar ‘stilte’ heette: Ouarzarzate. De chauffeur liet ons echter daar niet uitstappen opdat we daar een spoor van de Eeuwige konden vinden, zoals Elia in het zachte suizen van de wind, maar omdat daar de Cinecitta filmstudio’s waren, van Dino de Laurentius. Onze rondleider was een Berber jongen die alles wist van de films die hier in de woestijn opgenomen zijn, zoals: Seven Years in Tibet met Brad Pitt, en Asterix en Cleopatra en The Sheltering Sky van Bertolucci, The Last Temptation of Christ van Martin Scorsese en natuurlijk Laurence of Arabia.

Monica Belluci als Cleopatra

Monica Belluci als Cleopatra

Sommige props die gebruikt zijn in de films waren nog te bezichtigen als toerist attractie: de stoel waarop Monica Belluci als Cleopatra haar prachtige lijf had gedrapeerd was er en de ark (de ARK!) van de Raiders of the lost Ark met Harrison Ford als Indiana Jones, die de slechte Nazi’s heeft verbrand of verdoemd. Het staat me allemaal niet meer zo helder voor de geest, maar die ark was hier! Verder waren hier de mummies van Mummy 1 en 2 en een heleboel boeddha’s, waarschijnlijk van de Tibetaanse film. Volgens de berber-jongen was Nicole Kidman op dit moment in de woestijn voor opnames van haar nieuwste film.

Wat overigens wel opviel, behalve dan dat een edele wilde, de zoon van de woestijn, de Berber jongen (Toeareg?), verontrustend veel van Hollywood af wist, was dat de props behoorlijk afgebladderd er uitzagen: veel klatergoud en schone schijn waarachter lelijk polyester doorbreekt. Waarschijnlijk wordt de film digitaal behoorlijk opgewaardeerd, waardoor wij in de bioscoop geen polyester en geen klatergoud zien, maar een meeslepend epos.

Ouarzazate, stad van de stilte aan de rand van de woestijn

Ouarzazate, stad van de stilte aan de rand van de woestijn

Een jeep, gebruikt in Black Hawk Down, een film over een mislukte USA missie in Mogadishu

Een jeep, gebruikt in Black Hawk Down, een film over een mislukte USA missie in Mogadishu

De Ark van het Verbond, uit de Raiders of the lost ark.

De Ark van het Verbond, uit de Raiders of the lost ark.

Eindelijk: de woestijn

En uiteindelijk kwamen we na een reis van zo’n tien uur aan in de woestijn. Onderweg waren we door het dal van de oued, wadi, Draa gekomen. Links en rechts het oker van de kale bergen, maar in het dal van de Draa het groen van palmentuinen en dadelplantages. Hoe verder we kwamen, hoe meer oker en hoe minder groen. Langs Agdz gingen we, langs Zagora, Tamegroute en Tagounite, steeds verder in de woestijn. De weg, bij Marrakesh nog tweebaans, werd allengs smaller, werd eenbaans, een karrenspoor en verdween tenslotte helemaal. Het enige wat overbleef waren bandensporen op het stenige zand en in de plooien van het landschap vetplanten en doornstruiken.

Eindelijk de woestijn. Geen verkoopdemonstraties, geen filmsets, maar leegte en zand, stilte en een zuidelijker sterrenhemel, edele bedoeïenen, tentenkamp en kamelen.

Rotsen in de woestijn

Rotsen in de woestijn

Woestijnduinen

Woestijnduinen

Tentenkamp in de woestijn

Tentenkamp in de woestijn

Berber jongen

Berber jongen

Teleurstelling?

Maar het idyllische plaatje bleek niet helemaal te kloppen. De zandduinen zaten bijvoorbeeld vol met stukjes plastic, in doornstruiken hingen plastic boodschappentassen, plastic vezels staken uit de stenige grond. Het deed me denken aan de verhalen over de enorme plastic draaikolk in het midden van de Stille Zuidzee. Net zoals het Sahara zand soms, na een grote storm, neerdaalt over onze tuintjes en op onze auto’s, zo komt ons plastic, veelal uit Arabische olie, via vele omwegen in oceaan en woestijn terecht.

En achter de zandduinen bleek een ander tentenkamp te staan, wachtend op het toeristenseizoen, en daarachter weer een ander kampement. De opstelling deed me denken aan de huisjes van Sporthuis Centrum: zo opgesteld dat je de illusie hebt alleen te zijn.

En de laatste klap voor mijn verwachtingspatroon was de kamelenbegeleider: onder zijn authentieke boernoes stak een voetbal t-shirt van Ronaldo, aan zijn voeten staken Nikes en hij werd om de haverklap gebeld door zijn vriendin op zijn mobieltje, midden in de grootste woestenij van onze planeet.

De enige troost was, dat hij Ibrahim bleek te heten, vernoemd naar de Vader aller gelovigen.

Niet te ontkomen aan het Westen?

Een van de meest kenmerkende eigenschappen van de westerse cultuur is het tijdsbesef, dat wellicht niet alleen maar lineair is (hoewel we het verleden wel altijd duiden als rechtstreeks en noodzakelijk leidend naar het heden), maar toch in ieder geval niet een voortdurende herhaling. Vooral de technische wereld gaat met zijn Wet van Moore uit van een permanente versnelling, een permanente vooruitgang.

Op het eerste gezicht is Marrakesh en de woestijn achter de Atlas een authentieke, niet-Westerse plek. Een Nederlandse toeriste in het vliegtuig op weg naar huis liet blijken jaloers te zijn op ons, dat wij in een Riad in de Medina hadden gelogeerd en in de woestijn waren geweest. Zij had gelogeerd in een groot toeristenhotel buiten de Medina, weliswaar met goede bediening, maar ze had veel moeite moeten doen om het authentieke Marokko te vinden, terwijl wij er zomaar in konden wonen!

Op de tweede blik is Marrakesh en de woestijn doordrenkt met Westerse krachten: plastic, Hollywood en een naar Westerse smaak ingerichte Duizend-en-1-nacht.

Maar door nog een sluier weg te halen blijft er wel iets vreemds, iets niet-Westers over: De musea in Marrakesh bijvoorbeeld gaan niet over deze westerse opvatting van geschiedenis, in de zin van een continue verandering, maar over onveranderlijkheid. Er wordt daar bij geen enkel artefact: mes, kledingstuk, keramische tegel, meubel, duidelijk uit welke periode het stamt. Het zijn voorbeelden van iets onveranderlijks. Op dezelfde wijze, zo leert Mircea Eliade, vertellen vele scheppingsmythen van het ontstaan en verder eeuwig gelijk blijven van vele traditionele gebruiken en instituten.

Hier zit toch een vleug verzet tegen de westerse cultuur, al wordt dat misschien niet zo beleefd: een andere opvatting van de westerse tijd, als wezenlijk iets wat gelijk blijft, een cirkeltijd of de Eeuwige Wederkeer versus de Westerse vooruitgang.

Dat archaïsche, wat overigens niet noodzakelijk een voorstadium van de westerse lineaire of in ieder geval niet circulaire tijd betekent, vond ik ook bij de indeling van de leerlooiers: Arabieren looijen de huiden van grote beesten, Berbers looijen de huiden van geiten en schapen. Waarom is die indeling? “Omdat het altijd zo is geweest.” En ook in de legitimering van Mohammed VI, hun koning, komt die cirkeltijd naar voren: hij is goed omdat hij het volk helpt op diverse manieren, maar ook omdat hij rechtstreeks afstamt van de Profeet (Vrede Zij Met Hem).

Tagged with: , , , , , , , , , ,
Posted in Cultuur, Landschappen, Stadsgezichten

Modern Art and a Metaphysical Shark

Damien Hirst: For the Love of God

Damien Hirst: For the Love of God

Damien Hirst

Imagine a skull, a platinum cast of a human skull, from a once living person, covered with more than 8000 diamonds, costing 14 million pound, sold for 50 million pound, with the mystical title ‘For the love of God’.

There you’re having the controversial state of modern art:

Money, shocking amounts of money, and incomprehensible titles.

In the summer of 2012 in Brittains Tate Modern works of the artist who made this piece were being displayed,

Damian Hirst,
remember that name,
Damian Hirst.

The diamond skull, you could imagine that it indeed should be in a museum. Even if you think it is not art at all, just because of the huge amount of money the skull costs. But other works of Damian Hirst are incomprehensible outside of the modern art museum.

Think for example about his medicine cabinets. He tries very hard to pretend they are no more than medicine cabinets. The only thing in fact in which they are different from actual medicine cabinets is the fact that they are in a museum.

Nothing is Sacred anymore

Nothing is Sacred anymore

And maybe their titles as well. Because ‘Lullaby’ or ‘Nothing is Sacred anymore’ is not a common title for a pharmacy or an apothecary.

Art

What is happening here?

Is this still art?

The same way that the Milking Maid from Vermeer or the Ninth symphony of Ludwig van Beethoven is art?

What is art anyway?

‘Art’ is a Latin word which means something like ‘to can’ ‘to be able to do something’. An artist is someone who is good at his job. A craftsman of some sort.

For the whole of the middle ages, throughout the Renaissance, this word ‘art’, meant the same thing: something that is made well. Only after about 1800 this meaning changed.

You could say that ‘art’ in the modern understanding started at that time. That is not to say that previous generations did not take pleasure in things we now call art.

Art as religion

I only want to emphasize that art in the modern understanding did emerge around the same time that the great revolutions against the medieval institutions of church and royalty raged over Europe and the America’s.

In fact there is a coincidence here that is too attractive not to be somewhat true:

the demise of church and organized religion coincides with the ascent of the modern meaning of art.

British Museum as an example of the modern temple of art

British Museum as an example of the modern temple of art

The museum, which started in this period, became the new temple. Visitors speak softly there, they are forbidden to touch the holy objects, they wait in line before the holy of holiest. The artist is the new Moses who leads the children of Israel in the direction of the new Jerusalem.

Abdij in Greifswald, Caspar David Friedrich

Abdij in Greifswald, Caspar David Friedrich

When Caspar David Friedrich paints his ‘Abbey at Greifswald’ around 1800, you see great bare oak-trees and a ruin of an old monastery. When you look closer you see a group of monks, bearing a casket, presumably of a dead comrade. Right trough the ruin, in the direction of the monks with their dead comrade, you can see the rising sun.

It is as if the organized religion cannot convey enough conviction in their belief in an afterlife, in a meaning which is greater than the material world.

It is as if the artist and he alone can reveal this conviction with artistic means, the transport of a coffin in the direction of the rising sun.

The artist is the new prophet.

And the Jerusalem he is pointing at with his art is the state of bliss his public wants to experience. The romantic artist and the romantic public, that is. They at least talk about feelings and emotions and bliss.

Art and modern manipulations

But this historic detour from the craftsman to the romantic artist with his feelings help nothing to explain why Damian Hirst is displaying an aquarium inside the Tate Modern with a huge shark in it bearing the titel: “The physical impossibility of death in the mind of someone living”.

 

The physical impossibility of  death in the mind of someone living

The physical impossibility of death in the mind of someone living

The rise of modern psychological science, the rise of modern advertising skills, with which our emotions are being manipulated is the missing link between Caspar David Friedrich’s emotional evocation of heaven as the sun through a ruined monastery and the metaphysical shark of Damian Hirst.

Don Draper

Don Draper

Just look at the brilliant HBO series of Mad Men, in which advertising genius Don Draper manipulates our feelings in order to buy consumer products.

He deceives us,
he flatters us,
he seduces us
into buying things we do not essentially need, but which we need to strengthen our ego’s to survive in modern consumerists society.

When our emotions can be manipulated by skilled persons, emotions get suspect. Modern art is suspect of emotions. Artists nowadays try to discover Truth, to wake people up, to lay bare the mechanisms of modern society.

In a material world, it can be a shock to be confronted with a shark bearing a title that forces you to imagine a non material meaning, to think about the imagination of your own death even if we mistrust our manipulated feelings.

The physical impossibility of death in our own mind,

that’s what modern art is all about.

Tagged with: , ,
Posted in Cultuur, Kunst

Memories of an extinct bee by a dying flower

The webcomic, xkcd, a webcomic of romance, sarcasm, math and language,  as its subtitle says, is one of my favorites. It blends comics of stick-like figures with technological utopia, lots of math and neo-Darwinism. His neo-Darwinism is fortunately less dogmatic than Richard Dawkins. The author, Randal Munroe, excells in geeky humour, see for example this comic:

RealLifePhotoshopping

Sometimes, when the comic is very good, it has a feeling of Sehnsucht, like in his latest creation, Bee Orchid:

xkcd01

xkcd02

xkcd03

xkcd04

xkcd05

xkcd06

 

8HDZ8NKAAQFF

Posted in Comics

Waanders in de Broeren

Vandaag voor het eerst in de nieuwe Broerenkerk geweest.

Broerenkerk, conservatoriumkant

Broerenkerk, conservatoriumkant

Als excuus had ik een nieuw opschrijfboekje nodig voor een nieuw collegejaar. Dat doe ik elk jaar weer.  Een volmaakt goede reden. En bovendien had ik vandaag twee rotklusjes, zodat ik zo’n kleine ontsnapping wel kon verantwoorden naar mijn geweten. Twee afweermechanismen van Anna Freud dus, dit voor het oplettende lezertje: rationalisatie en compensatie.

De verbouwing viel mij niet tegen. Aan de lange kant tegen het Conservatorium een lage stelling met filosofie, wetenschap en theologie. Daartegenover, tegen het Broerenplein een hoge stelling met meerdere lagen waarin boeken, maar ook wijn, wat keukengerei, muziek en helemaal bovenop een kleine expositieruimte met daarin stoelen van Berlage. In het koor een nieuw glas-in-lood-raam en een restauratiegedeelte, dat wellicht ook als concert-plek te gebruiken is.

Broeren, Pleinkant

Broeren, Pleinkant

Positieve punten van deze verbouwing zijn:

Het licht. Ik was aangenaam getroffen door het lichte van de ruimte. Ik heb in het verleden diverse gebeurtenissen hier meegemaakt: allerhande exposities en concerten, toespraken, feesten en hele Studium Generales van ArtEZ. Maar het lichte van de kerk is mij tot nu toe niet zo duidelijk bijgebleven. Misschien dat er iets aan de ramen gebeurd is, maar waarschijnlijker is het licht door het nieuwe interieur benadrukt.

De huisjes aan de buitenkant. Ik heb van een aantal mensen kritiek gehoord op de huisjes die aan de buitenkant tegen het koor van de kerk zijn aangebouwd. Maar ik moet zeggen dat ik ze juist wel smaakvol vond staan. En omdat er vroeger ook huisjes tegen de kerk aangebouwd waren, huisjes die in tijden van zuivering zijn verdwenen, vond ik deze modernistische nieuwbouw wel gepast: deels middeleeuws en deels 21ste eeuws. En deze combinatie is niet post-modern ironisch, daar de huisjes heel functioneel zijn.

Broeren, Koorkant met het nieuwe glas-in-lood-raam

Broeren, Koorkant met het nieuwe glas-in-lood-raam

De verbinding van wijn en boeken en muziek. Ik heb in Boedapest eens een boekhandel samen met een wijnhandel en een concertzaal gezien. En die combinatie van intellect, smaak, gehoor en traditie heb ik altijd zeer hoogstaand gevonden.  Cultuur.

De verbinding tussen spektakel en boeken. Als de traditionele boekenwinkel niet meer verkoopt en alleen maar Bol.com en Amazon.com geld verdienen, dan moet je een vorm van spektakel bieden om boekenkopers binnen te halen. Een winkelmeisje van Waanders dat ik kende, vertelde me vol trots dat de verkoop van boeken ferm gestegen was sinds de verhuizing. Waanders maakt zo vrienden met de onrechtvaardige mammon: een goede zaak.

Deësis aan het plafond, boven de ingang: Maria, Jezus en Johannes de doper

De lijdende Jezus aan het plafond boven de ingang, met links en rechts de twee vrouwen die hem verzorgen.

Het schouwspel van de plafondschilderingen. Door de hoge stelling aan de pleinkant kon ik heel dicht bij de plafondschilderijen komen. Van ver af heb ik niet kunnen zien hoe mooi ze zijn. Dichterbij viel me vooral de perfecte combinatie van schoonheid en naïviteit op, die vanaf de grond niet te zien is. Hoedje af voor deze mogelijkheid!

Negatief punt:

De Fiat 500 onder het orgel. Tja, dat is een heel foute beslissing geweest. Niet om een auto in de kerk te krijgen. Een goed ontworpen auto past in hetzelfde rijtje als een goede wijn, een goed boek, goede muziek. Maar om nou deze auto, die qua vorm inderdaad redelijk goed ontworpen is (beter dan sommige andere pseudo-retro-automobielen, zoals de Chrysler, maar minder dan de Mini Cooper) op de prominente plaats onder het orgel te zetten.

Orgel & Heilige Koe

Orgel & Heilige Koe

Dat gaat te ver.

Het orgel dat sinds de 19e eeuw een prominente rol vervuld heeft in de eredienst bevat een spreuk die op zich niet anti-commercieel is, maar die een plek buiten de platte commercie garandeert. En door de auto onder deze spreuk te zetten, wordt hij als het ware een ironisch commentaar op de spreuk, alsof deze spreuk niet meer voor ons geldt. Door de auto onder deze spreuk op die plek te zetten, treedt Waanders, of hij het bewust doet of niet, in het spoor van de huidige anti-religieuzen als Richard Dawkins.

“Treed sterv’ling! treed eerbiedig nader,
en wijd bij orgeltoon uw lied,
aan Hem die als weldadig Vader,
op al zijn scheps’len nederziet.”

Tagged with: , ,
Posted in Cultuur

Calvinus, voorbestemd tot bier

Van Anke een heel prettig cadeautje gekregen: twee flesjes bier uit Genève, gebrouwen door Les Frères Papinot, met als titel: Calvinus, Bière artisanale blanche.

“Te drinken tussen 4 en 6 graad celsius, zelfs buiten de kerkdienst-uren om.”

Aldus het bijschrift. Het verhaaltje achterop de fles, vermeldt dat Calvijn, die door zijn dokters verboden werd de miswijn te drinken, op het laatst van zijn leven als alternatief hiervoor zocht naar een goed bier, maar helaas vlak voor het slagen van deze onderneming overleed. Calvijn was niet tegen de genoegens van de zintuigen, aldus de website van de broers Papinot uit Genève, die als eerbetoon een bier gebrouwen hebben in zijn naam.

inbiraepraedestinas

Calvijn met bier

Hoewel Calvijn, net als Luther overigens, tegen dronkenschap was, want dan ben je niet meer vrij, maar bezeten door de drank, kon hij een goed biertje wel waarderen. In het boek Drinking with Calvin and Luther, wordt vermeld dat Calvijn op reis altijd het locale bier uitprobeerde. Net als ik overigens. Ook Luther schreef slechts met een gevulde pul op de schrijftafel zijn preken.

Het bier zelf is lekker zurig, goed te drinken op een warme zomermiddag en doet denken aan Orval, het kloosterbier uit zuidoost Wallonië. Het is een wit-bier, ongefilterd, met als ingrediënten bronwater, gist, hop, koriander, sinaasappelschil. Niet heel bijzonder qua smaak, maar absoluut niet slecht.

“In birae predestinas”

Calvinus

Het Calvijn-witbiertje

Tagged with: ,
Posted in Bier

Van Kampen naar Rome

De hanzestad in ochtendzon langs de IJssel

De hanzestad in ochtendzon langs de IJssel

Schriftje

Schriftje

Samenvattend hieronder, alle blogposten over mijn recente pelgrimage naar Rome in chronologische volgorde en met statistische informatie, handig voor u op een rijtje.

In de komende weken zal ik dag voor dag de rest van de queeste op de blog zetten, deze overschrijvend van mijn reis-schriftje, als ik dat tenminste kan ontcijferen tussen alle vlekken van inkt, voedsel en zweetdruppels door.

Voorbereidingen:

 

Voorbereidingen, rijtjes en lijstjes

Voorbereidingen, rijtjes en lijstjes

 

  • Fietsdag 01, don 11 juli, 149 km: Van Kampen naar Xanten
  • Fietsdag 02, vrij 12 juli, 81 km: Van Xanten tot voorbij Duisburg
  • Fietsdag 03, zat 13 juli, 174 km: Van Duisburg tot Remagen
  • Fietsdag 04, zon 14 juli, 101 km: Van Remagen tot Bacharach
  • Fietsdag 05, maa 15 juli, 147 km: Van Bacharach tot voorbij Friedrichshaven
  • Fietsdag 06, din 16 Juli, 99 km: Altrip tot Pforzheim
  • Fietsdag 07, woe 17 Juli, 90 km: Van Pforzheim tot Tübingen
  • Fietsdag 08, don 18 Juli, 79 km: Van Tübingen naar Sigmaringen
  • Fietsdag 09, vrij 19 Juli, 106 km: Van Sigmaringen naar Bregenz
  • Fietsdag 10, zat 20 Juli, 110 km: Van Bregenz naar Landeck
  • Zondag 21 Juli: Landeck
  • Fietsdag 11, maa 22 Juli, 100 km: Van Landeck naar Laas
  • Fietsdag 12, din 23 Juli, 77 km: Van Laas naar Bozen / Bolzano
  • Fietsdag 13, woe 24 Juli, 116 km: Van Bozen / Bolzano naar Rovereto
  • Fietsdag 14, don 25 Juli, 89 km: Van Rovereto naar Verona
  • Vrijdag 26 Juli: Verona
  • Zaterdag 27 Juli: Per trein van Verona naar Venetië
  • Zondag 28 Juli: Venetië
  • Fietsdag 15, maa 29 Juli, 175 km: Van Venetië naar Ferrara
  • Fietsdag 16, din 30 Juli, 130 km: Van Ferrara naar Ravenna
  • Fietsdag 17, woe 31 Juli, 117 km: Van Ravenna naar Verghereto
  • Fietsdag 18, don 01 Aug, 141 km: Van Verghereto naar Assisi
  • Vrijdag 02 Aug: Assisi
  • Zaterdag 03 Aug: Perugia
  • Fietsdag 19, zon 04 Aug, 97 km: Van Assisi naar Narni
  • Fietsdag 20, maa 05 Aug, 58 km, Van Narni naar Fiano Romana
  • Fietsdag 21, din 06 aug, 71 km, Van Fiano Romana naar Lago di Bracciano
  • Fietsdag 22, woe 07 aug, 85 km, Van Lago di Bracciano naar Roma

Totalen:

  • Aantal fietsdagen: 22
  • Kilometers gefietst: 2432
  • Kilometers gemiddeld per fietsdag: 110
  • Aantal existentiële ervaringen: euh … minstens 1?
  • Kilo’s verloren tijdens de tocht: 7

Google kaartje dat globaal de route weergeeft:

Kampen - Roma

Kampen – Roma

Posted in Pelgrimage

Van Landeck naar Laas

Van Landeck naar Laas

Van Landeck naar Laas

Maandag 22 Juli

Deze allitererende route heeft een lengte van 100 kilometer en gaat vanuit Landeck via een klein stukje Zwitserland over de door mij zeer gevreesde Reschenpass naar de Alto Adige of Süd Tirol. Van Oostenrijks naar Italiaans Tirol. Via de Romeinse Via Claudia Augusta.

’s Morgens vroeg opgestaan, zonder te ontbijten (dat kan altijd nog later), het kamp opgebroken en op de fiets gestapt.

Het begin van de etappe liep vanuit Landeck tegen de Inn naar boven. Onderweg, toen de zon nog niet boven de Alpen uitkwam, kwam ik langs een monument, een adelaar, dat de veldslag uit 1703 tegen de verraderlijke Beierse troepen herdenkt.

Dit was bij de Pontlatzer Brücke. Bij het Burschlkerkje in Landeck was de zelfde slag ook al herdacht.

De Inn, tussen Pontlatzer Brücke en Landeck, in de vroege ochtend

De Inn, tussen Pontlatzer Brücke en Landeck, in de vroege ochtend

De adelaar aan de Pontlatzer Brücke

De adelaar aan de Pontlatzer Brücke

Blijkbaar zijn de Beierse troepen langs dezelfde weg als ik gegaan: vanuit Innsbruck, dat ze al veroverd hadden, via Landeck langs de Inn in de richting van de Reschenpass. De leiding van de bezettingsmacht dacht dat ze de strijd al gewonnen hadden, omdat de laffe Tiroler mannen geen weerstand boden of zich waarschijnlijk verscholen hadden in de hoge bergen. De officieren namen het er goed van in de herbergen van Landeck terwijl de troepen snel door marcheerden langs de Inn om de Reschenpass, de laatste voor Italië, te veroveren. Maar in de buurt van deze adelaar, een vernauwing in het dal van de Inn, begon het grote stenen te regenen, gevolgd door een kogelhagel. Er zijn hier nauwelijks leden meer in leven gebleven van de marcherende kolonne en de feestvierende officieren in Landeck kregen het nieuws als toetje te horen.

Reiziger, rustend.

Baardige reiziger, rustend in Martina.

Een laatste feitje is nog, dat deze overwinning geclaimd werd door de keizer in Wenen, maar dat het eigenlijk veroorzaakt werd door de spontane actie van de dorpsbewoners van dit dal.

Na de Pontslatzer Brucke ging ik via Prutz,

Ried im Oberinntal,

Tösens,

Pfunds,

Wegwijzers in Martina

Wegwijzers in Martina

Martinsbruck of Martina in Zwitserland,

over de Oostenrijkse Martinsbrucker strasse met 11 bochten naar boven,

naar de Norbertshohe.

Martinsbruck naar Nauders.

Martinsbruck naar Nauders.

Niet gelopen en de fiets geduwd, maar gefietst, heel langzaam en gestaag klimmend.

Beneden, dit wil zeggen helemaal links op dit kaartje, stond aangegeven dat er 11 bochten aankwamen. Na verloop van tijd raakte ik de tel kwijt van de bochten, er leken er steeds meer bij te komen.

In het begin fietste ik veel te snel. Ik kwam een oudere fietser tegen, die ik in Martina ook al gezien had, zoekende naar een toilet. Bij een rustplaats, na een bocht of 4 waarschuwde mij ervoor dat het veel beter is om langzamer te rijden dan te doen alsof het de tour-de-france is. Gek genoeg hielp dat advies me wel. Samen met experimenten met de versnellingen begon ik het een beetje fietsbaar te vinden. Let wel: niet makkelijk, maar fietsbaar. Doable, zeggen de Amerikanen.

Fietser op de Matinsbruckerstrasse

Fietser op de Martinsbruckerstrasse

Die oudere fietser en ik hebben op de berg emails uitgewisseld om foto’s naar elkaar te sturen. Ik ben vervolgens een paar uur met hem opgetrokken. Hij vertelde me over zijn dubbele fascinatie met de Wijsbegeerte der Wetsidee en zijn geloof in de boodschap der Katharen als het oorspronkelijke evangelie van Jezus versus de corruptie daarvan door Jacobus de broer van Jezus, een corruptie die geleid heeft tot de bureaucratie van de kerk.

De combinatie van die twee gedachtencomplexen, wijsbegeerte der wetsidee en de esoterische opvattingen over het rijk van de Geest, vind ik nog steeds opvallend. Ik zou op het eerste gezicht denken dat die twee niet met elkaar sporen. Maar voor hem was het geen probleem. De opvatting van Dooijeweerd over de ordeningen die we in de schepping konden vinden kon hij als technicus en als organisatiedeskundige goed gebruiken om informatie te ordenen. De opvattingen van de Katharen en het vrije rijk van de liefde en de geest versus de verstarring en bureacratie van welke kerk dan ook leverden voor zijn gevoel daar geen botsing mee op.

Interessant. Maar een aardige kerel.

Norbertshohe

Norbertshohe

Na de heroïsche strijd tot aan de Norbertshohe kwam Nauders met zijn strategische kasteeltje, dat het begin van de Reschenpas aanduidt.

Nauders & kasteel

Nauders & kasteel

Na de klim kwam de afdaling, na Oostenrijks Tirol kwam Süd Tirol.

De grens

De grens

Daarna via de Reschensee waar het verzonken kerkje van Graun im Vinschgau te zien is en de Etsch of de Adige zoals de Italianen zeggen.

Graun in Vinschau, met links onder het torentje, alsof Wim T. Schippers er een project van gemaakt heeft.

Graun in Vinschau, met links onder het torentje adem happend boven het water uit, alsof Wim T. Schippers er een project van gemaakt heeft.

Plaatsjes als Reschen, Laatsch en Glurns.

De muren van Glurns langs de Etsch

De muren van Glurns langs de Etsch

LaasMarmerIk ben uiteindelijk aangekomen in het dorpje Laas aan de Etsch, waar de hele economie, ook die van de toeristen, draait om de marmergroeve en bewerking. Ik zag een treintje een groot marmerblok uit de bergen naar de werkplaats slepen.

Overal is hier marmer, zelfs op de camping, die overigens verder heel erg prettig is: geen stacaravans, alleen grote en kleine trekkerstenten. Ik sta vlak aan de Etsch, met aan de overkant het centrum van het dorp.

LaasCamping

Camping

Ik douche me en was mijn kleren uit, om ze daarna te drogen rondom mijn tentje te hangen. Ik heb een beschrijfelijk gevoel van opluchting, dat ik de Reschenpas bedwongen heb, dat ik het gehaald heb, dat ik in de warmte toch nog 100 km gefietst heb, dat ik op zo’n relaxte camping zit. Ik vlij me neer op een terrasje en bestel een ijsthee en een met veel calorieën versierde Tiroler kuchen. Daarna zoek ik een restaurant op om eens warm te eten.

Ondanks dat deze bevolking zich krampachtig vasthoudt aan het Tirools, zendt het lokale radiostation in het restaurant tussen nieuwe- en praatprogramma’s gewoon Engelstalige hits uit.

zonder titel

zonder titel

Net nu ik in het restaurant, Schwarzen Adler zit, vlak naast het cafe Greta, breekt er een hoosbui uit. De lokale bevolking had me hier al voor gewaarschuwd: vanwege de extreme hitte komt er elke avond een onweersbui met wolkbreuken door dit dal van de Etsch. Na een uurtje of twee is de bui weer over en kan ik naar mijn tent op de camping terugkeren.

Gewitter im Gebirgte, über die Marmorwirke

Gewitter im Gebirge, über die Marmorwirke

De rustdag gisteren beviel me niet echt. Ik voel me er schuldig over, want ik heb er niet voor gewerkt. Ik kan me er niet toe zetten het als een geschenk te zien. Ook al was het nuttig, want ik bleek veel meer uithoudingsvermogen te hebben. Nu, vandaag, voel ik me veel beter vanwege de prestatie die ik behaald heb, de berg die ik befietst heb. Mijn vrouw noemt dit calvinistisch, ik weet niet zeker of dat het is. Het kan ook gewoon opvoeding zijn, of genen.

Feit is, dat ik mij schuldig voelde en dat dat gevoel alles besmet, ook het plezier van het lezen en ook de verhouding van mijn ziel tot mijn schepper.

Misschien levert dat nog een motief voor mijn reis op: mijn werk produceert zelden concrete resultaten. Deze fietstocht wordt door nogal wat mensen bewonderend bekeken: aan het einde bloemen en zoenen. Concreet resultaat dus! Minder schuld!

Tagged with: , ,
Posted in Pelgrimage

Landeck

Rustdag in Landeck.

Kasteel Landeck in de morgen

Kasteel Landeck in de morgen

Vanochtend begonnen met de inpak-activiteiten van de overige langeafstandfietsers te bekijken. Sommigen zijn er erg professioneel in. Vooral een Tiroler echtpaar  dat van fietsen een cult gemaakt heeft (tatoo’s en sierraden van fietskettingen) en die van elk traject de meest moeilijke en zware variant kiest, is erg goed in inpakken. Elk lid van het echtelijke team weet precies wat in welke tas moet en in welke volgorde. Een feest voor een geordende geest.

De medereiziger gisteren, die met me probeerde mee te denken wat de redenen voor mijn klim-moeite zouden kunnen zijn, was Jan van den Berg, die blijkbaar net als ik ook voor ArtEZ werkt, hij voor de faculteit Muziek, ik voor Art & Design. Kleine wereld, dat we elkaar bovenop een Alp ontmoeten. Hij reist blijkbaar door tot aan Venetië. Ik weet nog niet of ik langs die plaats ga.

Roomskatholieke Kerk in Landeck

Roomskatholieke Kerk in Landeck

Naar aanleiding van dat gesprek, dat overigens zeer prettig was, heb ik besloten vandaag niet te fietsen. Eén rustdag per 11 dagen, ik geloof niet dat er zo’n systeem bestaan heeft. Ik meen wel dat de communisten na 1917 in Rusland geëxperimenteerd hebben met een tiendaags systeem, deels als een poging om een wetenschappelijk alternatief te hebben voor het door-en-door christelijke en bourgeois systeem van de zevendaagse werkweek. Het Russisch experiment is al weer snel beëindigd. En overigens is het systeem van de zevendaagse werkweek niet een christelijke uitvinding, maar een Assyrische of Babylonische en misschien zelfs wel een Sumerische vondst. Het is gebaseerd op de zeven hemellichamen, planetoi, dwaallichamen, die zich tussen ons en de sfeer van de vaste sterren bewegen.  Elk van die planeten is een god of een halfgod, een titaan, die het leven van de mensen natuurlijk ook beïnvloedt en zich op zijn manier ook bemoeit met een bepaalde dag. Vandaar de zevendaagse week, waarvan sommige dagen nog zelfs herinneren aan die oer-bron: de zondag, bijvoorbeeld, naar 1 van die dwaallichamen die zich onder de sfeer van de vaste sterren rondom de aarde (het is nog een theorie van ver voor Copernicus en Kepler!) bewegen.

Burschlkirche

Burschlkirche

Nadat de overige fietsers zijn opgestapt ben ik op zoek gegaan naar een kerkdienst, maar dat is mislukt, helaas. Voor de Roomskatholieke kerk kwam ik weliswaar op tijd, maar daar vond ik een bordje met de mededeling dat de dienst in een ander gebouw, dat ik niet meer tijdig kon bereiken, zou plaatsvinden. Daarna op zoek gegaan naar een Evangelische Kirche, maar toen ik die gevonden had, bleek dat die eens per twee weken een dienst had. Niet deze zondag.

De rest van de Dag des Heeren doorgebracht in een rustige tuin met veel schaduw en prettige lectuur. Een tuin die hoort bij een klein kerkje, opgericht naar aanleiding van een pestepidemie, de Burschlkirche, hoewel het opschrift ook zou kunnen verwijzen naar de laatste rustplaats van soldaten gesneuveld in een oorlog:

Tekst op Burschlkirche

Tekst op Burschlkirche

Wer zählt die Zahl, wer kent nach Namen
Die hier im Grab zusammen kamen
Als Pest des Todes Sense war
Als streitend fiel der Feinde Schaar?
Ob Freund oder feind ihr einst hiernieden
Es geb’euch Gott den ew’gen Frieden!
1640 . 1703 . 1809 

In 1703 werden de Beierse troepen door de Tirolers verslagen, niet ver van hier, bij de Pontlatzer Brücke aan de Inn. Dus daar zal dat ’1703′ en ‘als streitend fiel der feinde schaar’ wel op slaan.

Tegen de avond op een terras bier gedronken, vergezeld door Tiroler spek. Het leven is eigenlijk wel goed.

Morgen weer op de fiets.

Tagged with: ,
Posted in Pelgrimage

Van Bregenz tot Landeck

Freilichttheater, met de enscenering voor Mozarts Zauberflöte

Freilichttheater, met de enscenering voor Mozarts Zauberflöte

Zaterdag 20 Juli. 110 km gefietst, plus ca 45 km met de trein van Bludenz naar Sankt Anton.

Begonnen vanochtend in de camping aan het Bodenmeer, zo’n 5 kilometer voor Bregenz, langs de oever van Bregenz met de beroemde Seebühne, het openluchttheater in het Bodenmeer, gefietst tot aan de plek waar de Rijn, nu een kleine stroom via een soort van moeras in het Bodenmeer stroomt.

De Rijn, op de grens van Oostenrijks Tirol en Zwitserland

De Rijn (bij de bomenrij), op de grens van Oostenrijks Tirol, Zwitserland en Liechtenstein

Het moeras lijkt het sediment van de bergen grotendeels op te vangen, zodat het meer, maar vooral de rest van de Rijn niet vol raakt met slib en zich voortdurend van bedding verplaatst, zoals vroeger de Adige en de Po aan de zuidkant van de Alpen. In de nevelige ochtend doemen de eerste bergen van Zwitserland, Oostenrijk en Liechtenstein op.

Eerste stop is een restaurant  in het dorp Meiningen, omdat ik nodig de wc moest gebruiken,  een kop thee (Schwarzer thee, in tegenstelling tot de vruchtensmaakjes) werd gebruikt als excuus. Angst voor de bergen of een dubieus ontbijt dat de maag verstoord?

Feldkirch, poort

Feldkirch, poort

Daarna het middeleeuwse stadje Feldkirch aan de Ill, een zijriviertje van de Rijn.

Gek, dat we een theorie hebben over de wereld en dat we door ontmoeting met die wereld die theorie voortdurend aan moeten passen. Ik heb echt (ECHT) niet door gehad, dat veel bagage problemen in het stijgen veroorzaken zou. Hoe minder gewicht hoe makkelijker je kunt klimmen.

“Elementary, dear Watson, elementary.”

Ik heb vanochtend, dit maal in de afvalbakken van de camping bij Bregenz, weer een paar zaken weggegooid die ik niet nodig had, maar die ik in Pforzheim toch waardevol vond: mijn oude Nomad rugzak, een paar stevige slippers (nuttig,  niet modieus, maar overbodig naast een stevig paar schoenen), een reserve buitenband (er zijn tot nu toe overal fietsenmakers).

Milka, maar dan zonder koeien

Milka, maar dan zonder koeien

Maar ondanks deze scheiding van materiële ballast, als een luchtballon van zandzakken, ben ik benauwd voor de Arlbergpas. Dit is mentaal, ik weet het, een figment of my imagination, maar toch. Elke stijging hier in deze bergen, voelt te zwaar aan. Ik besluit in de volgende stad, Bludenz, de trein over de pas te nemen. Tot aan Sankt Anton. Bludenz is trouwens  stad van de Milka fabriek. Een ziekelijke chocoladegeur doordrenkt elke straat die ik door fiets om de tijd tot de laatste trein te doden.

Station van Bludenz

Station van Bludenz

In de trein een Australiër ontmoet, die woont in Sankt Anton, en die vanaf die plaats naar Bludenz is gefietst op zijn stoere mountainbike, om daarna met de trein weer naar boven te reizen. Hij heeft er 5 uur over gedaan, over die fietstocht. Ik heb het hem niet gevraagd, maar ik vermoed dat hij een ski-instructeur zou kunnen zijn in het chique Sankt Anton, de geboorteplaats van het Alpine skiën, zoals het reclamebord het zegt. Sankt Anton wordt samen met het nabijgelegen Lech, waar de Nederlands koninklijke familie geregeld afdaalt en opstijgt en soms in de sneeuw verdwijnt, beschreven in de folders als ‘sneeuwzeker’ en garandeert een ‘perfecte après-ski’. Tegen het einde van de negentiende eeuw begint het toerisme hier met de eerste hotels.

Sankt Anton, wieg van het skiën in de Alpen

Sankt Anton, wieg van het skiën in de Alpen

De Tiroler Alpen

De Tiroler Alpen tussen Sankt Anton en Landeck

Kasteeltje in de Alpen

Kasteeltje in de Alpen

De Arlbergpas en de Reschenpas worden de hele middeleeuwen gebruikt door keizers en koningen om naar Italië te reizen en door Pausen om naar het rijk der Ottoonse keizers te reizen.  In de Romeinse oudheid was dit onderdeel van de Via Claudia Augusta naar Zuid Duitsland. Kloosters ontstonden er, met monniken die klaarstonden om verdwaalde reizigers te redden, met St Bernardshonden en dekens, touwen en zakken wijn. Heinrich IV ging voor zover ik weet hierlangs naar Canossa. En paus Leo II is er langs gevlucht voor zijn belagers, die zijn ogen wilden uitsteken en zijn tong afsnijden, naar Charlemagne in Paderborn in 799.

De Inn, in Landeck, vlak bij de camping.

De Inn, in Landeck, vlak bij de camping.

Uiteindelijk per fiets aangekomen op de camping van Landeck, vlak voor de sluiting van de winkels.

Een medereiziger, ook een lange-afstand-fietser uit Nederland, vertelde me op de camping dat naast het gewicht ook twee andere zaken een rol kunnen spelen: uitputting of de technische capaciteiten van de fiets. Nu ik al diverse problemen met de fiets gehad heb, het zadel is nog steeds iets dat ik ferm probeer te ontkennen, heb ik de neiging om de verdenking te verplaatsen van mijzelve als oude man, naar de fiets.

Externe vijanden, nuttig.

Tagged with: , , , , , , ,
Posted in Pelgrimage

Van Sigmaringen tot Bregenz

Vrijdag 19 juli, 106 km.

Hooibalen. Vermoedens van Christo in een weiland net zuid van Sigmaringen

Hooi. Vermoedens van Christo in een weiland net zuid van Sigmaringen

Ietwat saaie fietstocht vanaf Sigmaringen tot aan het Bodenmeer. In Friedrichshafen am Bodensee ben ik bij een fietsenmaker geweest voor mijn zadelprobleempje. Hij dacht het te kunnen oplossen: Gaatje geboord in de stang, schroefdraad geboord in het gaatje, schroefje gedraaid in het gaatje, zadel behoort vast te zitten. Hij wilde geen geld voor zijn half uur werk, dus heb ik 20 euro in de koffiepot gestopt. Maar een half uur verderop bleek dat de operatie niet gewerkt heeft: het zadel zat gewoon weer los. De enige oplossing die ik kon bedenken was: er niet aan denken en mijn kont zo weinig mogelijk bewegen.

of een beetje hemelse bijstand, natuurlijk ...

of een beetje hemelse bijstand, natuurlijk …

Uiteindelijk aangekomen in Bregenz, of eerlijk gezegd, een camping vlak voor Bregenz, maar al wel in Oostenrijk.

Bodensee

Bodensee

De camping was aangeprezen als eentje met veel sterren. En ik moet zeggen: het sanitair was uitstekend. Maar het was eigenlijk geen trekkerscamping: bijna alleen maar mensen met auto’s. Ik stond op een strookje grond naast een meisje dat ook per fiets kwam, maar slechts voor 2 dagen, en een reiziger die alleen maar een slaapzak en een hangmat had, die hij kon ophangen aan het metalen hekwerk rondom een voetbalveldje. De avond was heet, maar het was voor mij onmogelijk om lang buiten de tent te verblijven vanwege de vele muggen. Hoe de bewoners van het meer met deze muggen kunnen leven is mij onbegrijpelijk.

Tagged with:
Posted in Pelgrimage
%d bloggers like this: