ArminiuZZ

Ik wens al mijn beminden een 20 10 gevuld met avonturen die vele kampvuren lang verhalen opleveren van moed en heldendom, en voor degenen die dit niet bereiken: de moed de dagelijkse sleur te accepteren

Moge de wereld net zo spannend en onuitputtelijk blijken als ze in 2009 was.

Moge ik minder tijd op Facebook en LinkedIn doorbrengen als in 2009. Ik zal in ieder geval geen tijd meer verdoen op Farmville en Cafe World en zal eindelijk mijn Twitter-account, mijn MySpace en waarschijnlijk ook mijn Hyves afschaffen.

Moge ik elke dag mijn emails beantwoorden, elke maand 1 nieuw kookrecept uitproberen, tenminste 1 blog schrijven (ook al kijkt er niemand naar) en dit jaar tenminste 1 nieuwe biersoort proeven. Moge ik gul van mijn geliefden blijven houden en moge ik een paar aardige & interessante vreemdelingen in 2010 toevoegen aan mijn vriendenkring.

Wereldvrede en veranderingen in de economie en de voedselvoorziening kan ik niet bewerkstelligen, ik wil dat niet eens: goede bedoelingen van naieve mensen veroorzaken geen verbetering, maar eerder chaos. Zie bijvoorbeeld de verwoesting die Google bewerkstelligt in de boek-copyright-wereld en in de kranten-wereld. En dat terwijl ze alleen maar goed willen doen.

Ik hoop wel dat het one laptop per child project zijn huidige momentum behoudt en de kinderen in de derde wereld de communicatiemiddelen verschaft die ze nodig hebben om te converseren met de rest van de wereld. Hiermee staat dit, zeker niet naieve project, voor mij op nummer 1 van de weldoende projecten, nauw gevolgd door diverse micro-krediet initiatieven en gezondheidsprojecten voor jonge kinderen. Ik ben van mening dat de wereld niet snel teveel mensen kan hebben.

En tenslotte hoop ik dat ik in dit jaar iets meer ga begrijpen van het grote gebod: heb God lief boven alles en je naaste als jezelf.

Zo, dat viel nog wel mee, is het niet?

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Cultuur by Arminiuzz | Social tagging: communicatie > wensen
No Comments »

Het eerste decennium van het 3e millennium is bijna voorbij en zo’n drempelgebeurtenis dient met respect behandeld te worden, ook al hebben we nog geen woord voor de afgelopen periode gevonden (de jaren nul?), toch gaan we op vol stoom door naar de volgende.

Rites de passage

Hubble-foto van een sterrenkraamkamer

Midwinterfeesten, het openen van de deuren van de tempel van de tweehoofdige god Janus, töfel’n in Salland, midwinterhoorn blazen in Twente, het schieten van vuurwerk (om de geesten in het oude jaar te laten), het drinken van champagne (met het klinken van de glazen tegen elkaar om zo de geesten uit de drank te weren) en het maken van goede-bedoelingen-lijstjes, het zijn allemaal symptomen van onze huiver bij het oversteken van zo’n drempel. Het helpt niet dat we voor elkaar de Verlichtings-kennis als een mantra opzeggen: dat zo’n drempel helemaal niet bestaat, dat de oeroude landbouw-ritmes gewoon het gevolg van toevallige kosmische constellaties zijn en plaatsvinden in een uiterst kleine uithoek van een kosmos zo enorm dat die geen moment stilstaat bij geboorte en dood van mensen, laat staan bij de overgang van het ene jaar of decennium naar het andere. Voor de kosmos, zo zegt de Verlichte mens, maakt een jaarcyclus niet uit, en de mens verbeeldt zich maar dat er een drempel is. En hoewel deze kennis de rituelen beziet als kinderspel, als overblijfsels uit een minder verlichte tijd, heeft ze ze niet kunnen afschaffen. Ironisch en met vertedering gaan we er mee door, maar we gaan er mee door.

Ik noemde net al een van de rituelen: het maken van goede-bedoelingen-lijstjes voor het komende jaar: wat zijn onze doelen: stoppen met roken? groener leven? meer sporten? zoeken naar een andere baan? Maar veel vaker komt een lijstje voor dat terugkijkt.: de beste … van het afgelopen jaar of decennium, waarbij op de puntjes van alles te vinden is: boeken, films, etc. Zowel de vooruit- als de terugkijklijstjes zijn primitieve en vaak vermakelijke pogingen om patronen te herkennen, om oriëntatiepunten in het landschap van de tijd op te stellen.

Scheppingsmythen als oriëntatiepunten

Daarin lijken ze op diverse scheppingsmythen, waarin ook zo’n oriëntatiepunt opgesteld wordt om orde te scheppen:

De levensboom in het midden van de Hof van Eden, uit: The Book of Genesis, illustrated by R. Crumb

De Levensboom in het midden van de Hof van Eden is maar één zo’n voorbeeld van zulke mythen, die heel vaak het volgende patroon hebben: de stamvader komt aan op een bepaalde plek en plant daar de totempaal, de wereldboom, de opgerichte steen, en dat is dan het midden van de wereld van waaruit het noorden, zuiden, oosten en westen zich ontvouwen. Zo’n centrum functioneert dus als een grid waarmee onze satelieten hun banen aan de hemel trekken. Scheppen is in deze betekenis ordenen, scheiden van boven en onder, links en rechts, water en land, licht en donker, allemaal met als doel een bewoonbare aarde met herkenbare oriëntatiepunten. De lijstjes met de beste boeken van het afgelopen decennium, met de meest indrukwekkende gebeurtenissen, met de meest interessante technologische vernieuwingen, met de mooiste films: het zijn orientatiepunten, bedoeld om een beetje zin te verlenen aan een verder anonieme voortgang van de tijd.

Lijstjes en lijstjes

• 

  Apps (niet van mijn iPhone...)

  “2009 was het jaar van de Apps”,  volgens WIRED, die een lezers-lijstje van de 20 meest favoriete iPhone apps opgesteld heeft. Op de lijst staan o.a. de Drop Box en Tweetie 2, maar ik moet beschaamd bekennen dat ik de overgrote meerderheid van hun favorieten niet eens ken (en ik heb momenteel meer dan 130 apps verzameld, waarvan ik er zo’n 30 standaard op mijn iPhone heb staan en er daarvan zo’n 13 geregeld gebruik: Bellen, Mail, Things, Facebook, Nu.nl, HuffPost, 1Password, Google, Agenda, Smulweb, WunderRadio, Trein en Kaarten (zo, heb ik ook een lijstje gemaakt)).

• 

  Bjørk, bij de Academy Awards 2001

  Huffington Post heeft ook een aantal lijstjes gemaakt. Eigenlijk maakt HuffPost voortdurend lijstjes, daar zijn ze goed in. Arianna Huffington zelf maakte het lijstje van de 2009-zaken die ze wil vergeten, daarop staan dan uitspraken en gedragingen van Glenn Beck en intieme details van het leven van Tiger Woods. Een ander lijstje, samengesteld door lezers van Huffpost, is dat van de 10 meest inspirerende gebeurtenissen van het afgelopen decennium. Op 2 staat momenteel ‘het mirakel op de Hudson’, over de spectaculaire redding van een passagiersvliegtuig door piloot Sullenberger die een noodlanding op de Hudson river maakt. Een mooie lijst is de lijst van 12 Things That Became Obsolete (uit de mode) het afgelopen decennium, zoals de Handgeschreven Brief, de Krantenadvertentie, de Encyclopedie en het Telefoneren. De laatste lijst die ik noem (ze hebben er veel meer) zijn de mooiste jurken van het afgelopen decennium, met o.a. de zwanejurk van Bjørk, de inaugurele jurk van Michelle Obama en de uitdossing van Lady Gaga op de MTV awards 2009.

• 

  Afwijkende etenswaren

  Next Nature heeft een lijstje van hun 10 meest interessante onderwerpen van het afgelopen jaar 2009 gemaakt: Favorite explorations of 2009. Zo komt daar langs op nummer 1: The comeback of the ugly fruits, over een EU regel die die het weer mogelijk maakt om lelijk groente en fruit op de kassen te leggen. Het blijkt (ik wist het niet, echt niet!) dat er een oudere EU regel was die verbood om afwijkend fruit of groente te verkopen. “Only the most perfect looking produce” mocht de supermarktschappen sieren.  En op nummer 7 staat een andere favoriet van mij: Why are carrots orange? It’s political!

• De 10 meest verwachte digitale spellen van het komende jaar. Een lijstje opgesteld door Boing Boing. Een mogelijk interessant spel is Scott Pilgrim van Ubisoft, gebaseerd op de comics van  Bryan Lee O’Malley, een Canadese stripschrijver.
• 

  De kleine T-rex

  De top 10 dinosaurus- en overige fossielvondsten van 2009. Een overzicht van National Geographic News. Op nummer 7 staat de enige waar ik van gehoord had: de vondst van de ‘mini-me’ van de T-rex, de Raptorex Kriegsteini van ca 125 miljoen jaar geleden uit Binnen Mongolië.

• De beste muziek van het millenium tot dusver, volgens WIRED dan…
• De Top-40 oudejaarsconferenties, gebaseerd op de absolute kijkcijfers, volgens dagblad Trouw van dinsdag 29 december. Wim Kan staat op nummer 1, 2, 3 en 4. Nummer 1 hield hij in 1976 met als titel: “Met de doofpot over de drempel”. Op de 40ste plaats staat een zekere Arie Koomen in 2008. Die heb ik zeker gemist.
• De beste galeries van 2009, volgens het magazine Slate.
• Athenaeum boekhandel in Amsterdam heeft een lijst op gesteld van diverse lijsten die andere publicisten hebben opgesteld met Beste Boeken van 2009.
• De beste universiteiten, de academic ranking of world universities, van de wereld, opgesteld door de Chinese universiteit in Chongqing, die zelf niet op de lijst voorkomt. Geen enkele Aziatische universiteit komt overigens op deze top 10 voor: alleen de Ivy League universiteiten van de USA en de twee in Engeland: Oxford en Cambridge.
• 

  Lijstje van Phillip Niemeyer

  Een heel fijn lijstje is opgesteld door Phillip Niemeyer, een graphic designer van NY art & design studio Double Triple en onlangs gepubliceerd in the New York Times. Hij heeft een grid gemaakt met horizontaal bovenaan de jaartallen van 2000 tot 2009 en vertikaal links een aantal thema’s, zoals Couple, Fad, Culture, Verb en Logo. Op de kruispunten van jaartal en thema staat dan een kernachtige beschrijving. De thema’s Verb en Logo doen denken aan het beroemde standaard onderwerp van Stephen Colbert: “and the Wørd is …”. Op het kruispunt van 2002 en Noun staat bijvoorbeeld Freedom fries: de belichaming van een anti-frans-sentiment (‘freedom fries’ in plaats van ‘french fries’), omdat de frog-eating-french niet enthousiast waren over de amerikaanse neiging Irak aan te vallen. En op de breuklijn van Maverick en 2003 staan de Dixie Chicks met hun beruchte uitspraak: ‘We’re ashamed the president is from Texas’. Jammer genoeg heeft dhr Niemeyer Sarah Palin niet opgenomen bij dit thema. En als laatste, bij Culture en 2009 staat Lady Gaga.

• 

  There Will Be Blood: "I am a sinner!"

  De Aught-omatic, Slate’s interactieve lijst van de beste films van het afgelopen decennium, door hen de Aughties genoemd, oftewel de jaren nul (hoewel ze elders in hun magazine uitspreken niet te weten hoe deze periode te noemen). De aught-omatic is een lijst die afkomstig is uit een aantal andere lijsten, want Slate vraagt zich af of er een consensus is over zo’n lijst. Daartoe nemen ze andere lijsten en geven de films in volgorde punten: nummer 1 van een 50-beste-films-lijst krijgt 50 punten, nummer 2 krijgt 49, etc. Als een film in lijst A 31 punten heeft en in lijst B 20, dan krijgt hij in de Aught-omatic dus 51 punten. De film met de meeste punten staat in deze interactieve lijst dus op nummer 1. Time Out New York en Times Online in London zijn enkele van de lijsten die hun bijdrage leverden. Op maandag 29 december stond de Eternal Sunshine of the Spotless Mind van Michel Gondry op nummer 1 en There Will be Blood van Paul Thomas Anderson op nummer 2. Allebei films die het zeker verdienen. En om de waarde van deze nominering wat accent te geven ook nummer 50: ‘40-yeaur-old-virgin’. Nog interessant dat die überhaupt op de lijst kwam.

• 

  Boekomslag door Seth, auteur van o.a. Palooka-Ville

  De 26 top culturele momenten van het afgelopen decennium, volgens het magazine Slate, een interessante en soms willekeurige opsomming, met onder andere: het gebruik van het f-woord in ‘Burn after Reading’ van de Coen brothers en het ontwerp van de boekomslag uit 2006 van The Portable Dorothy Parker.

• De NRC heeft een hele serie onderwerpen over het beste en het slechtste van 2009, op gebied van kunst, politiek, de beste foto’s, het beste artikel volgens de lezers, etc etc.

Nou ja, eigenlijk kun je wel doorgaan: elk zichzelf respecterend dagblad en magazine heeft wel van zulke lijstjes, pogingen om de tijden te duiden. Meestal niet heel erg serieus te nemen en een bron van lol, tenminste voor degenen die daar gevoel voor hebben. Denk maar aan het beroemde lijstje van Jorge Louis Borges in `De analytische taal van John Wilkins’ (1952), waarin hij het Hemels emporium van welwillende kennis, een Chinese encyclopedie, citeert:

“Op die pagina’s uit een grijs verleden staat geschreven dat de dieren zijn te onderscheiden in

• toebehorend aan de Keizer,
• gebalsemd,
• getemd,
• speenvarkens,
• zeemeerminnen,
• fabeldieren,
• zwerfhonden,
• die welke in deze classificatie zijn opgenomen,
• die welke tekeergaan als dwazen,
• ontelbare,
• die welke zijn getekend met een heel fijn kameelharen penseel,
• enz.,
• die welke net een vaas hebben gebroken,
• die welke in de verte op vliegen lijken.”

Design-lijstje

Alice Rawstorn

Één van de meer belangrijkere en serieuzere lijstjes die ik tegenkwam op de interwebben is de poging van Alice Rawsthorn, de designcritica van o.a. de International Herald Tribune en de New York Times en een voormalige directeur van het designmuseum in London, om een overzicht te geven van de ontwikkelingen op het gebied van Design in de Aughties. Op 27 december heeft zij in de New York Times een lijst gegeven van het beste design van de afgelopen 10 jaar en heeft ze bovendien geprobeerd een analyse te geven van de onderliggende culturele bewegingen die deze lijst geproduceerd heeft.

Ze verdeelt het design van het afgelopen decennium in goede en niet-zo-goede ontwikkelingen en in nog openstaande uitdagingen.

De goede ontwikkeling is een verschuiving van een elitair design, gericht op Style en bedoeld voor “the pampered minority who already owned more than they needed or wanted, although only a few of them felt guilty about it”, naar een verantwoordelijk design, gericht op Sustainability, duurzaamheid. De tsunami aan veranderingen in de afgelopen 10 jaar op gebied van wetenschap en technologie, op het gebied van de economie en zijn crisis, het gebied van de ecologie en zijn crisis en op het gebied van de politiek en zijn crisis, hebben hun sporen nagelaten op het gebied van de design. En dat was een goed ding. Haar lijstje van goede voorbeelden bevat onder meer:

• 

  Soutward Circle

  Toepassing van design op sociale projecten, zoals het project Southward Circle van de Britse social design group Participle. Participle is een ontwerpstudio in zuid Londen, die als missie-statement heeft: nieuwe soorten openbare diensten te scheppen. In hun Soutward Circle project proberen ze met een frisse blik te kijken naar ouder worden. Soutward Circle is een club voor iedereen boven de 50: “a membership organisation that helps people take care of household tasks, forge social connections and find new directions in life.  Open to all, regardless of levels of need or income, Southwark Circle is a model of how future services might look across Britain.”

• Toepassing van Industrial Design zoals dat van het Amerikaanse bureau IDEO
• Verbijsterend sterke producten met een uitgekiend User Interface Software, zoals de iPhone, de iPod en de Wii.
• 

  De poldersofa van Hella Jongerius

  Humanisering van de massaproducties door productontwerpers als de Nederlandse Hella Jongerius en de Duitse Konstantin Grcic

• Hetzelfde doen op hun gebied grafisch ontwerpers als M/M in Paris, Graphic Thought Facility in London, norm in Zurich and Stefan Sagmeister in New York
• En als laatste noemt zij de succesvolle pogingen van de infographic designers, bijvoorbeeld de amerikaanse software ontwerpers Ben Fry and Casey Reas om de enorme hoeveelheden data die de statistiek produceert voor ons mensen begrijpelijk te visualiseren.

De niet-zo-goede ontwikkeling is in feite terugval in het Style- en ontwerp-voor-de-elite-design dat volgens haar de tweede helft van de twintigste eeuw typeerde. Zij noemt deze ontwikkeling in de Aughties, het Design-Art fenomeen: het produceren van beperkte edities van dure (en vaak onpraktische) ontwerpen voor de mensen met een diepe beurs. Design met artistieke kwaliteiten, design dus dat dicht tegen kunst aanzat. Deze ontwikkeling bleek overigens ook twee positieve effecten te hebben: ten eerste konden sommige ontwerpers dit gebruiken als opstartpunt voor hun carriere, zoals de Nederlander Maarten Baas en ten tweede stimuleerde deze ontwikkeling de discussie over de kritische kwaliteiten van design, een discussie die door kon gaan ook toen de economische crisis de design-art bijna liet verdwijnen van de boodschappenlijstjes der winkelende massa’s.

En ten slotte eindigt ze met een aantal uitdagingen aan het design die in het eerste decennium van deze eeuw niet voldoende opgepakt werden:

• Design moet nog veel meer duurzamer worden
• Design moet nog veel meer doen aan het feit dat er nog steeds 90 procent van de mensen op aarde niet beschikken over de basisvoorzieningen om te leven.

Het 1 laptop per child project is al een goed en ambitieus, begin, maar het is nog maar een begin. En hetzelfde valt te zeggen over Cradle to Cradle design, hoewel mevrouw Rawstorn dit niet noemt. In de titel van haar artikel, Trying to be responsible and cutting edge, too, geeft ze in feite al een naam voor de ambities die ze aan Design mee wil geven.

Bescheiden kritiek

Eigenlijk ben ik het hartgrondig eens met de teneur van haar artikel. Design dient in principe dienend te zijn aan de humanisering van de mensheid, het is een voortzetting van het Verlichtingsproject, gecombineerd met de kritiek op de intellectuele eenzijdigheid van deze culturele beweging. Maar hier ligt ook tegelijk mijn bescheiden kritiek op mevrouw Rawstorn: ze legt niet uit (of heeft daar binnen de beperkte grenzen van de New York Times geen ruimte voor) waarom Design deze humaniseringsopdracht heeft, en wat überhaupt de grenzen van deze opdracht zouden zijn. In het bovenstaande heb ik als doel van de scheppingsmythen genoemd: het maken van een bewoonbare aarde met herkenbare oriëntatiepunten, zodat we de weg naar huis terug kunnen vinden. In feite is dat de opdracht aan de hele mensheid. Wat maakt dat Design daar beter geschikt voor is, of dat Design daar bij uitstek geschikt voor zou zijn?

Design houdt zich bezig met vormgeving van cultuur, dienstbaar aan de mensheid. Vormgeving en dienstbaarheid. Dat zijn de twee funderende componenten van uiteenlopende richtingen als Modevormgeving, Communicatie vormgeving, Productontwerpen en Interieurarchitectuur. Om dit uit te oefenen is creativiteit nodig. En dat is hierboven, bij de scheppingsmythen, gedefinieerd als “ordenen, scheiden van boven en onder, links en rechts, water en land, licht en donker, allemaal met als doel een bewoonbare aarde met herkenbare oriëntatiepunten”.

Conclusie

De lijst van mevrouw Rawstorn is een serieuze poging tot duiding van onze tijd en tot het formuleren van onze opdracht voor de komende tijd. Het is nog niet voldoende en, waarschijnlijk vanwege de te korte tijd die ze bestrijkt, de eerste 10 jaar van onze eeuw, nog niet diepgravend genoeg om voldoende energie te geven aan Design als een maatschappij-vernieuwende kracht. Maar ze wijst wel in de goede richting.

Een belangrijke aanvulling op de uitdagingen die ze voor Design voorziet, is de verantwoordelijkheid die ontwerpers hebben voor de communicatie krachten die ons ontsloten zijn in het tijdperk van het internet. De Koningin der Nederlanden klaagt er in haar Kersttoespraak over dat de digitale middelen de mensen een schijn-toegang tot elkaar geven en een echte communicatie en conversatie uit de weg gaan. Ik vermoed dat zij teveel gefixeerd is op de aanslag die op haar leven, en dat van haar familie, gepleegd is op afgelopen Koninginnedag door Karst T, een persoon die er inderdaad waarschijnlijk een verwrongen beeld van de werkelijkheid op na hield vanachter zijn computer. Dit is een uitzondering, want er zijn erg veel voorbeelden te vinden van echte communicatie en echte emotie-uitwisseling middels de hedendaagse technieken. Maar hier wordt wel de opgave van de hedendaagse communication designer zichtbaar: de iPhone is superieur voor wat betreft het bedieningsgemak, maar het is nog maar een eerste stap naar nog betere intuitieve communicatietechnieken. Mensen kunnen erg eenzaam zijn, autisme-achtig onvermogen om emotie in andere mensen te interpreteren komt veel te veel voor. Nationalistische, wereldbeschouwelijke en religieuze vooroordelen maken mensen blind voor inzichten van de andere kant van de grens. Hier is veel werk te doen en liggen grote emotionele beloningen te wachten voor degenen die dit oppakken:

een blijvend bewoonbare aarde.

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Cultuur, Grafisch Ontwerpen by Arminiuzz | Social tagging: Alice Rawstorn > communicatie > Cultuur > design > graphic design > Nieuwjaar > Religie > ritueel > schepping > Verlichting > vormgeving
No Comments »

OOGST, striptijdschrift van Comic Design, nr 1

(toespraak gehouden op vrijdag 4 december in het Heinzmuseum in Amsterdam, ter gelegenheid van het eerste nummer van Oogst)

Fokke en Sukke citeren Asterix

Fokke en Sukke citeren een bekend stripverhaal, bekend in ieder geval bij de vijftigplussers onder ons, als ze melden dat ze als kind in een ketel met viagra gevallen zijn en sindsdien permanent met een ferme jongeheer rondlopen.

Volgens postmoderne filosofen als Umberto Eco verwijzen kunstvormen als literatuur en beeldende kunst voortdurend en uitsluitend naar andere kunstvormen. Dus bevind ik me in goed gezelschap als ook ik citeer uit hetzelfde stripverhaal als Fokke en Sukke en kan melden dat er op ons vele eeuwen neerkijken. Niet 20 eeuwen, zoals Panoramix tegen Obelix zei, of 40 eeuwen, zoals Napoleon tegen zijn soldaten, maar tenminste 50 eeuwen kijken vanaf de toppen van de geletterdheid op ons neer.

Hierogliefen

In het eerste schrift namelijk, in bijvoorbeeld het Tweestromenland, maar ook elders in de wereld, zoals in het Egyptische Hierogliefenschrif, is beeldende kunst en literatuur nog onvermengd aanwezig. De latere arbeidsverdeling tussen schrijvers en tekenaars is hier nog niet begonnen. Zoals we geleerd hebben in de economielessen op school is arbeidsverdeling hetzij een symptoom hetzij een oorzaak van de onweerstaanbare vooruitgang van de cultuur. Alle latere pogingen van illustratoren om te schrijven en schrijvers om hun handschriften te verluchten, lijken in dit licht dus regressies, pogingen om weer terug te keren tot dat paradijs, die gelukkige moederschoot, toen alles nog heel was en onbedorven en de mens zich naar believen kon wijden aan tekenen en schrijven en jagen en vrijen (een citaat van Karl Marx, de laatste twee bezigheden, niet de eerste twee).

Genesis, door Robbert Crumb

Regressie is op zich geen slechte reden om iets te doen, maar het is niet volwassen. Adam en Eva zijn juist om volwassen te worden uit het paradijs gegooid: groei op, zei de Schepper nog tegen hen.

Het stripverhaal heeft, in ieder geval in ons land, heel lang behoord tot het paradijs van de kinderwereld en niet tot een volwassen kunstvorm. Een berucht citaat komt bijvoorbeeld uit 1948, waarin de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen het volgende zegt over de zogenaamde beeldromans: “Deze boekjes, die een samenhangende reeks tekeningen met een begeleidende tekst bevatten, zijn over het algemeen van sensationeel karakter zonder enige andere waarde.” En er werd over het vergif in de beeldromans gesproken, dat bezig is te druppelen in onze jeugd.

Comic Design als onderdeel van Media and Graphic Design van ArtEZ in Zwolle

Dat beeld ziet er nu anders uit. Ik durf nog niet te stellen dat het maken van beeldverhalen, van strips en graphic novels een volwassen kunstvorm is in Nederland, maar het begint wel te komen. En om het heel eerlijk te zeggen, de oprichting van de afstudeerrichting Comic Design bij ArtEZ in Zwolle is hoe belangrijk ook, zeker niet de eerste stap in de richting van een kentering op dit vlak. Het is beter om deze oprichting te zien als een symptoom van de kentering naar een volwassen kunstrichting, 1 van de kunststromingen met een eigen muze, hoewel ik een beetje de tel kwijt ben van het aantal muzen dat we op het ogenblik hebben. De aanbieding van het allereerste nummer van Oogst in een museion gewijd aan een beeldverhaal, is dus passend. Een museion, een huis der muzen: het besef dat zoiets als een museum heel oude wortels heeft, doet je weer stil staan bij al die eeuwen die met ons meekijken.

Prehistorische handafdruk

In een aflevering van de serie Mad Men komt een scène voor waarin Paul aan Don Draper vertelt over zijn hobby: het fotograferen van handafdrukken op bewasemde ramen. Deze handafdrukken deden hem herinneren aan de afdrukken van handen in de grotten van Altamira en Lascaux. Draper was te dronken om meteen te begrijpen wat er interessant is aan zulke afdrukken, dus Paul legt hem uit dat deze Paleolithische handen, 15.000 jaar oud, op hem overkwamen als pogingen van de vroege mensen om contact te maken met ons, een poging tot communicatie over de afgrond van de tijd heen.

Zonder lezers, zonder een publiek dat de handafdruk, de poging tot communicatie, kan zien, is het kunstwerk van geen enkele waarde. Ook Nietzsches’ Zarathustra zegt tegen de zon, dat hij ten diepste alleen nuttig is omdat er toeschouwers zijn.

“Op een ochtend stond hij met het morgenrood op, trad de zon tegemoet en sprak haar aldus toe: ‘O groot gesternte! Wat zou jou geluk zijn als je hen niet had voor wie jij straalt!’”

De overtreffende trap van OOG

Communicatie bestaat omdat er schrijvers en tekenaars, maar ook omdat er lezers zijn. Het lezersaantal in Nederland lijkt te groeien. Schrijvers en tekenaars zijn tot nu toe niet voldoende, wat bijvoorbeeld duidelijk te zien is aan het gegeven dat de overgrote meerderheid van de Nederlandstalige strips in feite vertaald zijn uit het buitenland. En hier gaan we van ArtEZ wat aan doen.

De afstudeerrichting Comic Design van ArtEZ te Zwolle toont met trots de eerste OOGST van nieuwe striptekenaars.

Oogst in de Stentor

Moge Comic Design groeien en bloeien, en telkens weer een rijke oogst binnenhalen, rijkdom die de winterkou vergeet en ons verwarmt aan prachtige tekeningen, absurde verhalen en vooral aan de beloften die er in verborgen zitten.

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Strip by Arminiuzz | Social tagging: beeldverhaal > graphic novel > strips
No Comments »

Ik ging naar De Pont in Tilburg, naar de expositie Intimate Work van Bill Viola, met in mijn herinnering twee eerdere ontmoetingen met zijn werk: een grote expositie in het Stedelijk Museum te Amsterdam (dat moet ergens midden jaren ‘90 geweest zijn) en een expo vorig jaar in de Nieuwe Kerk te Amsterdam, Heilig Vuur, waarin 1 werk van hem getoond werd: “The Greeting”.
Uit deze twee eerdere ontmoetingen was mij een bepaald beeld bijgebleven: Spectaculair circus met water en vuur in het Stedelijk en, onverwacht, een hoge mate van religiositeit in Heilig Vuur.

In De Pont werd dit beeld weer aangetast: het was lang niet zo’n spectaculair circus als ik mij van het Stedelijk Museum herinner: geen vuur en hoewel er wel op grote schaal met water gewerkt werd, waren alle werken zeer intiem: nergens grote geprojecteerde werken. Allemaal kloosterachtige cellen met daarin 1 werk, zodat je bijna ongemerkt verleid werd tot meditatie. Bij een van die cellen, waarin het mooie verstilde “Catherine’s room” werd getoond op 5 kleine schermen, stoorde ik me bijvoorbeeld enorm aan de binnenkomst van een groepje jongeren onder leiding van een gids. Nadat ze wat beschroomd binnen waren gaan staan, schraapte de gids zijn keel en verontschuldigde zich zachtjes bij de rest van het publiek, dat hij nu wat ging uitleggen. Ik verliet woedend de cel en realiseerde me later dat ik zo’n rondleiding bij een gewone expositie veel minder een probleem vond. Deze inbreuk op mijn rust maakte me bewust van het meditatieve karakter van het werk. Of in ieder geval van deze opstelling van zijn werk.

The Greeting, 1995

Door deze opstelling, die op zijn minst het meditatieve aspect van Bill Viola’s werk beklemtoonde, kwam de ervaring met Heilig Vuur, in de Nieuwe Kerk in Amsterdam sterk bovendrijven. Het werk “The Greeting” uit 1995 dat daar getoond werd, was ook in Tilburg te zien: een ontmoeting tussen zwangere vrouwen van 45 seconden vertraagd weergegeven in meer dan 10 minuten. Mooie aardkleuren: rood, bruin, geel, mooie zwangere vrouwen (een vrouw is sowieso mooi en een zwangere vrouw al helemaal). De opstelling van dit werk in de expo Heilig Vuur stimuleert net als de kloosterachtige opstelling in de Pont een religieuze interpretatie van Viola’s werk.

De ontmoeting, Pontormo

“The Greeting” is geïnspireerd op het schilderij De ontmoeting van Pontormo (ca 1528) tussen de zwangere Maria en haar zwangere nicht Elisabeth. De laatste zal spoedig Johannes de Doper, de Voorloper, baren, en de eerste, Maria, is de latere moeder van de Verlosser, in Oosterse en Westers kerken vaak zelfs aangeduid met Theotokos, Moeder Gods. Het schilderij waarop het werk gebaseerd is, is dus religieus. Heeft in ieder geval een bijbels onderwerp. Het werk van Viola krijgt door onderwerp, door citering van het religieuze schilderij en door de plaatsing in Nieuwe Kerk en in de kloostercel van de Pont ook dezelfde religieuze lading. Tenminste, dat was mijn veronderstelling toen ik naar Tilburg trok.

Naast dit werk waren er nog 13 andere werken te ervaren, veel er van met mensen als onderwerp en vaak gecombineerd met water. Van deze waren er een aantal die er qua beeldende kracht uitsprongen. Sommige door de enorme theatraliteit en sommige door een heel verfijnd beeldprogramma. Van de eerste soort kan ik noemen “The Lovers” uit 2005, een werk waarin twee mensen tegenover elkaar staan, ze kijken elkaar net niet aan, misschien proberen ze elkaar wel te ontkennen. Plotseling komt er een enorme waterstroom, alsof er een sluis opengegooid wordt, van links op de mensen toe. Deze mensen kunnen niets anders dan elkaar vastgrijpen, druipnat, verbijsterd, weerstand biedend aan het watergeweld. De hele scène is vertraagd weergegeven. Tegen het einde neemt de watervloed af en de twee kijken elkaar aan, zich afvragend wat er gebeurd is.

Observance, 2002

In een ander werk, “Observance” uit 2002, minder spectaculair en theatraal als “The Lovers”, maar zeker zo intens, zien we een rij mensen langzaam, iets vertraagd, op ons afkomen. Voor ons staand zien ze iets, een dode? een monument? dat hun doet verschrikken. Ze slaan de handen voor de mond, sommigen krijgen tranen in de ogen, anderen houden zich sterk, maar iedereen schrikt. Net als bij het vorige waterbeeld ligt de fascinatie niet bij de gebeurtenis, de waterstraal of de opgebaarde dode, maar bij de relaties tussen de mensen. Elke keer als iemand naar voren komt en schrikt, gebeurt er ook iets tussen de mensen in de rij onderling: ze raken elkaar aan, ze kijken aandachtig naar elkaars ogen, ze houden elkaars handen vast. Ik merkte bij mijzelf, net als bij de andere bezoekers, een grote fascinatie voor de emotie op hun gezichten. Een fascinatie die bijna gluurderig is.

In deze werken draait het dus, in ieder geval in mijn beleving, om de intensivering van de relaties tussen de mensen, bewerkstelligd door natuurgeweld of ontzetting. Of door de zwangerschap in “The Greeting”. Tot nu toe gebruikt Viola de vorm van de religieuze taal, maar draait het hem in deze werken wezenlijk om de intermenselijke relaties.

Study for Emergence, 2002

Een ander werk, “Study for Emergence” uit 2002, lijkt echter wel fundamenteel om religie te draaien. Op het eerste gezicht in ieder geval: Twee vrouwen die wenen bij een graf, waaruit naar verloop van tijd de overledene op komt rijzen. Dood en opstanding, verdriet en troost, graf en water (oervloed, zondvloed, rode zee, doop…): hoe kun je het christelijker en dus religieuzer krijgen?

Opstanding

Mijn eerste associatie was met het schilderij van Piero della Francesca, Opstanding, uit ca 1460, waar Christus lijkbleek maar als overwinnaar uit het graf stapt. Daar waren overigens geen vrouwen bij, op dat schilderij, maar in de opstandingsverhalen van de Evangelieën waren ze wel: zijn moeder en zijn vriendinnen en volgelingen.
Hier in “Study for Emergence” lijkt deze setting gebruikt te zijn: het graf en twee vrouwen, de moeder en de vriendin of de zuster. En het verdriet, dat in dit geval de rouwenden niet verenigt, maar juist scheidt.

Na verloop van enige tijd begint er water over de rand van het graf te stromen en komt er een hoofd te voorschijn. De rouwenden beginnen te merken dat er iets gebeurt en ze komen overeind. De overledene komt recht overeind en de vriendin / zuster kust de hand, terwijl de moeder in ontzetting toekijkt.
De vrouwen pakken het verzwakte (?) lichaam op en tillen het op de grond, voor het graf. De moeder houdt het hoofd op haar schoot en de vriendin / zuster bedekt het naakte lichaam met een doek dat ze in haar tas had. Een duidelijke verwijzing naar de opstandingsverhalen waar de vrouwen op de eerste dag van de week, ’s morgens vroeg, met balsemstoffen gewikkeld in doeken naar de overleden Heer gingen.
In de laatste scène, die niet op de afbeelding hiernaast staat, pakt de jonge vrouw de hand van de overledene en drukt die op haar hoofd, terwijl ze zich op zijn buik neervlijt. De oudere vrouw legt haar handen, in een zegening bijna, op de twee handen van jongen en meisje.

Is dit nou religie? Net als bij de andere werken van deze fascinerende tentoonstelling gebruikt Viola in ieder geval de taal van de religie. Maar net als bij “Observance” en “The Lovers” gaat het hem hier niet om een christelijke of religieuze boodschap. Het gaat hem ook hier om de relatie tussen de rouwenden. In dit geval brengt het bijna mechanisch omhoogkomen van hun geliefde overledene hen bij elkaar, in de laatste (niet afgebeelde) scène. De overledene blijft immers dood, er is geen opstanding.

Maar als ik verder hierover nadenk is er wel degelijk verandering: mensen komen nader tot elkaar:

“Bij het kruis van Jezus stonden zijn moeder met haar zuster, Maria, de vrouw van Klopas en Maria uit Magdala. Toen Jezus zijn moeder zag staan, en bij haar de leerling van wie hij veel hield, zei hij tegen zijn moeder: ‘dat is uw zoon’, en daarna tegen de leerling: ‘dat is je moeder’. Vanaf dat moment nam die leerling haar bij zich in huis.” (Johannes, 19: 25-26)

En dit is dus ook opstanding, ook al is er geen leven in het lichaam.
Misschien probeert Viola op zijn eigen manier wel hetzelfde te doen als Vincent van Gogh, die een boer schildert, al zaaiend op de akker, met een grote zon achter diens hoofd een schilderij van een aards tafereel, maar tegelijk over de Zaaier (de Messias) met aureool.

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Kunst, Religie, Video by Arminiuzz | Social tagging: Bill Viola > Kunst > Opstanding > Pasen > Religie > Video
No Comments »

Vanochtend heb ik zoals gewoonlijk de boterhammetjes voor overdag gesmeerd, de thee gezet en het kopje cruesli met volle yochurt aangevuld. Vervolgens, en dit komt heel precies, rechts aan de rand van de tafel eerst het gevulde theekopje en daarachter in een rechte lijn het bakje cruesli geplaatst. Links hiervan de ochtendkrant, Trouw. Een pen tussen theekopje en krant, gereed voor de sudoku, lepel in de yochurt-cruesli.

Na de eerste pagina’s gelezen te hebben, stuitte ik op de afdeling Religie & filosofie, met daar een kopje: “Stichting vindt níet bekeren van joden de grootste zonde”. In het reformatorische blad Terdege stelt de directeur van de stichting Israël en de Bijbel, Ton Stier, dat Joden die zich niet tot het christelijk geloof bekeerd hebben verloren zijn. Letterlijk staat het er nog iets scherper: “als een Jood sterft zonder dat hij zijn Messias (Jezus) kent, gaat hij naar de hel.”

Deze uitspraak, waarin een verband gelegd wordt tussen ongeloof en hel, klonk geruststellend vertrouwd in mijn oren, zo tijdens het ontbijt, en die uitspraak heeft vandaag de hele dag een beetje nagesudderd: dat we hier in het ondermaanse kunnen bewerken dat we later, na onze dood, in de hel gestopt worden, een plek, zeg maar, waar we een eeuwigheid kunnen besteden aan de vijf stadia van rouwverwerking van Kübler-Ross. Visioenen van Dante en Hieronymus Bosch spookten vandaag tijdens wat saaiere vergaderingen door mijn verbeelding.

Bij het nazoeken van het citaat op de website van de stichting vanavond, bleek dat ‘de media’ het fout geciteerd hadden en dat ze nergens in het interview gesproken hadden over de hel.

Jammer.

De meest explicite uitspraak die ik op de website van de stichting kon vinden was deze: “De grootste zonde voor een bedoeïen is weten waar de bron ligt, maar dat verzwijgen.” Hier is “bron” een metafoor voor de kennis van het evangelie. Het is weliswaar een zonde, het niet vertellen aan de joden dat Jezus ook hun verlosser is, maar er wordt niet verteld wat daar dan de consequentie van zou zijn.

Helderheid in dezen is een groot goed. En toen ik aan het bijkomen was van de teleurstelling over gebrek aan duidelijkheid bij de op het eerste gezicht zo rechtzinnige stichting, herinnerde ik me dat de Roomse kerk een duidelijker geluid laat horen over het verband tussen zonden en verdoemenis. Zij heeft het over een lijst met doodzonden:

Avaritia (gierigheid, greed)
Invidia (jaloezie, afgunst, envy)
Ira (toorn, wrath)
Luxuria, vroeger fornicatio (extravagantie, lust)
Gula (onmatigheid, gluttony)
Acedia (traagheid, sloth)
Superbia (trots, pride)

Bij Dante’s Divina Commedia komen de mensen die zich te buiten gegaan hebben aan een van deze zonden in de hel terecht. Duidelijke taal met grafische beschrijvingen van hun kwellingen. Maar deze beschrijvingen gaan altijd over mensen die al overleden zijn. Kunnen we ook voorspellingen doen? Kunnen we zeggen wie er meer kans heeft om voor altijd in brandende pek of stroperig ijs gevangen te zitten? We hebben behoorlijk veel gegevens. Het Centraal Bureau voor de Statistiek en onderzoeksbureau Motivaction leggen lijsten aan van alles en nog wat: stemgedrag, sociale structuren, taalpatronen en wat al niet. Maar helaas kun je er niet terecht voor een overzicht van wie wat en waar zondigt.

Hoe anders is dat in de Verenigde Staten. Daar heeft de Kansas State University  dit voorjaar grondig onderzoek gedaan naar de 7 doodzonden en duidelijk aangewezen waar de mensen verdoemenis wacht en waar de kans groot is om in de hemel te komen. Toegegeven, de sociale geografen van Kansas State hebben wel wat voorwerk moeten verrichten om de zonden te kunnen aanwijzen, maar na dit werk was het mogelijk om geografisch de doodzonden op een kaart aan te wijzen, als een vlinder vastgeprikt in een museum, als een scud-raket gebiologeerd in de radar van een patriotsysteem, onontkoombaar.

Geelbruin op de kaart is neutraal (Het is overigens niet zeker of dit geruststellend is: “Ik weet wat u doet, hoe u niet koud bent en niet warm. Was u maar koud of warm!  Maar nu u lauw bent in plaats van warm of koud, zal ik u uitspuwen.” Openbaring van Johannes, hoofdstuk 3 vers 15 en 16)

Blauw is weinig zonde

Rood is veel zonde

Avaritia, Gierigheid, Afgunst

Gierigheid of afgunst (avaritia) werd berekend door gemiddelde inkomens te vergelijken met het aantal mensen dat beneden de armoede grens leeft. Hoe meer rijke mensen temidden van veel armoede, hoe groter de zonde der gierigheid in die streek. Het midden van de USA ziet er goed uit. Maar California en de Noord Oostkust moet zich zorgen maken. Ook Chicago, de streek rond Seattle en Florida (met veel rijke bejaarden) ziet er verdorven uit.

Invidia, jaloezie, Naijver

Jaloezie of Invidia werd berekend door het totale aantal inbraken, diefstallen, leeghalen van auto’s en dergelijke te berekenen en te vergelijken met elkaar. Opmerkelijk is dat de Noord Oost kust hier beter scoort dan bij de vorige zonde. Ook de streek rond Chicago doet het hier beter.

Ira, Wraakzucht, Toorn

Het getal van geweldsdelicten per hoofd van de bevolking werd gebruikt om het niveau van de Ira, toorn, wraakzucht, te bepalen. Zelfde beeld als bij jaloezie, behalve dan dat hier de streek rond Seattle veel beter scoort.

Luxuria, Lust, Wellust, Extravagantie

Wellust werd berekend door het aantal SOA’s te berekenen. Hier zit de rotte plek duidelijk in de zuidelijke staten van de voormalige Confederatie.

Gula, Onmatigheid, Gulzigheid

Het aantal fast food restaurants per hoofd van de bevolking was de sleutel tot onmatigheid of  gulzigheid. Het midden van Texas en de streek rondom Washington is hierin extreem. Let wel: extreem voor een land als de USA, waar de schrijver dezes ooit te horen kreeg, toen hij een medium pizza wilde bestellen: “Medium? MEDIUM? But don’t you know that medium is HUGE? Please settle for small, you’ll have enough.” Wijze raad in een door obesitas geplaagd land.

Acedia, Traagheid, Luiheid

Traagheid werd op een interessante manier berekend: door de uitgaven voor kunsten, vermaak en vrije tijd te vergelijken met het niveau van werkgelegenheid: hoe minder werkgelegenheid en groter de uitgaven voor kunst, vermaak en vrije tijd, hoe groter de zonde der traagheid (zoals Karl Barth die formuleert), of gemakzucht, luiheid. Hier is in de USA geen duidelijk patroon te herkennen: Amerikanen zijn verspreid traag.

Superbia, Hoogmoed, Trots

En last but zeker not least de zonde der hoogmoed, trots. In deze studie is trots de wortel van alle zonden. Dus is deze überzonde samengesteld uit alle andere zonden en is de kaart berekend op grond van de andere kaarten. Oost, Zuid-oost en Zuid-west moeten zich zorgen maken. Laten ze delen van de Openbaring van Johannes lezen over vuurpoelen, gevuld met brandende zwavel, waar het geween is, en tandengekners. Of anders Dante, en dan niet Paradisum, maar Inferno.

Het rechtvaardige Amerika bestaat gelukkig ook. Het ligt in het Middenwesten in een boog onder Chicago door tot vlak voor de grote steden van het Oosten. Hardwerkende, godvrezende mensen met respect voor andermans eigendom en voorkeur voor gezond voedsel. Goed volk.

Waarom is dit uitgedokterd? Waarom zijn hier vele uren van duurbetaalde onderzoekers in geinvesteerd? “It’s too much fun” sprak de hoofdonderzoeker, Thomas Vought. Plezier? of toch een beetje Hoogmoed?

Waarom besteed ik hier aandacht aan? Traagheid, omdat ik in deze tijd eigenlijk andere, nuttigere dingen had moeten doen? of een beetje Afgunst op mensen die zulke mooie grafieken mogen maken? Of gewoon Lust: de lol in grafieken waarmee de meest onzinnige dingen bewezen kunnen worden?

Bronnen, zie: Wired, Las Vegas Sun

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Religie by Arminiuzz | Social tagging: Hel > Infographics > Zonde
No Comments »

Bedevaartsrituelen in Dordrecht

Het Hof in Dordrecht, vrijdagmiddag 4 september, iets na vieren. Een spiegelende kubus van 4×4x4 meter. Er om heen mensen in witte doeken in processie. Tromgeroffel.

Aziz Bekkaoui, de modeontwerper en kunstenaar die in 2007 het project Lonsdale Burkas heeft gemaakt (Burka en Lonsdale zijn in de ogen van Aziz twee ’extremistische uniformen’), heeft weer in een botsing van culturen zijn inspiratie gezocht. In het centrum van de Calvinistische biblebelt, Dordrecht, heeft hij een bedevaartskubus opgericht.

calvinisten en niet-calvinisten

In Dordrecht notabene. Waar de Statenvertaling is opgericht en waar de Dordtse Leerregels, artikelen tegen de veel te rekkelijke Remonstranten, geschreven zijn. In het hart van 17e eeuws Nederland, dat de leer van Calvijn goed kon gebruiken als wapen in de strijd tegen de onrechtvaardige koning in het verre Spanje. Een Nederland dat gaandeweg ontdekte dat de sobere, intellectuele waarden van het Calvinisme ook paste bij een gemoedstoestand die dijken bouwde en polders aanlegde: strak, berekenbaar, onder een heldere stralende hemel.

En in dit Nederland en deze stad Dordrecht, richt een nakomeling van de Moren, iemand uit een duidelijk islamitische cultuur, een bedevaartskristal op dat allerlei connotaties van hèt bedevaartsoort der moslims heeft, een Ka’aba, maar dan spiegelend.

De Ka'aba in Mekka

Ook de witte kleren der genodigden en het lopen om de kubus zijn verwijzingen naar een ritueel dat meer in Mekka dan in Dordrecht past. Geen wonder dat  kerkgenootschappen der goede stad bezwaren hadden tegen dit kunstwerk. Volgens Dordrecht.net had koster G. de Boon van de gereformeerde bondskerk, de Augustijnenkerk die pal aan het Hof staat, bezwaar gemaakt tegen de plaatsing. Hij vindt het aanstootgevend, dat een kunstzinnig symbool uit de Islam, dat lijkt op de Kaabä in Mekka, in het Calvijnjaar in Dordt wordt onthuld.

Uw auteur als toerist & pelgrim

De site van het Reformatorisch Dagblad vermeldt dat De Boon het provocerend vindt dat het kunstwerk wordt geplaatst vlak bij de locatie waar in 1618 en 1619 de Synode van Dordrecht werd gehouden. Bovendien hekelt hij het feit dat dit gebeurt in het Calvijnjaar. „Calvijn en Mekka hebben helemaal niets met elkaar.”

Gerrit Willems, directeur van het Centrum Beeldende Kunst Dordrecht vindt het bezwaar van de Gereformeerde Bonds Koster niet relevant: „Er wordt een religieus statement van het kunstwerk gemaakt, maar zo is het helemaal niet bedoeld. De kunstenaar wil be­nadrukken dat waarden als soberheid, zelfreflectie, hard werken en zorgzaamheid niet exclusief voor het calvinisme zijn, maar ook in andere religies, zoals de islam, worden gevonden.”

En ook woordvoerder Ronald van Dijk van de gemeente Dordrecht verwacht geen onrust vanwege het kunstwerk. Volgens dagblad Trouw: „Het kunstwerk overschrijdt niet de grenzen van religieuze uitingen en wij ervaren het als niet kwetsend. Verschillende vrijwilligers doen mee aan het project en zijn enthousiast. Het moet een feest voor de stad worden waar we mensen juist met elkaar in gesprek gaan. De enkele klachten die wij binnen kregen waren niet zo ernstig.” En bovendien meldt hij fijntjes: „Het Hof, dat is een katholiek plein; de nationale synode uit de 16de eeuw was 600 meter verderop.”

Aziz Bekkaoui

En wat zegt Aziz er zelf van? Trouw: De Nederlands-Marokkaanse ontwerper meent dat niet alleen Nederlanders een calvinistisch arbeidsethos hebben; ook anderen werken hard en zijn sober. „In het Mekka van Calvijn vat ik die mentaliteit, die je ook bij stoïcijnen en boeddhisten vindt, samen. Mijn ’Mekka’ moet een centrale plaats worden voor calvinisten.” en: „Ik weet dat calvinisten niet zomaar kiezen voor een bedevaart, dat is meer iets katholieks, of islamitisch. Toch hoop ik dat hier een soort saamhorigheid ontstaan, waarbij iedereen zegt: ’Ik ben trots, ik ben Hollander, ik ben calvinist’. Ja, ik ben in zekere zin ook een calvinist: ik werk keihard.”

De bedevaartskubus in het Hof te Dordrecht

Het interessante van kunst is, dat het kan spelen met de werkelijkheid, met alternatieven voor de werkelijkheid.  Het centrum van Calvinistisch Nederland te verrassen met een bedevaartsoptocht in Islamitische stijl, met witte gewaden, Marrokaans getrommel, rondom een grote kubus, waarin de deelnemers en de Hollandse luchten gespiegeld worden, kan gezien worden als een provocatie. En laten we wel wezen, andersom had Calvijn niet veel op met de Moslims. Net zo als veel van zijn volgelingen. Maar deze ceremonie van Aziz voelde vreedzaam aan en had meer weg van een hippiebijeenkomst (zonder hashdampen, dat wel) dan van een fundamentalistische secte. Dingen kunnen veranderen. De Moren waren heidenen totdat ze christelijk werden. Daarna werden ze moslim. Het is mogelijk om hun nazaat te beschuldigen van islamisering in Calvinistisch hartland. Maar het is prettiger om hem te zien als kunstenaar die een spel speelt met alternatieve werelden, die dingen op hun kop zet. Ook al is zijn definitie van calvinisme als ‘hard werken en soberheid’ veel te smal naar mijn smaak.

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Kunst, Religie by Arminiuzz | Social tagging: Aziz
1 Comment »

De nieuwe film van Michael Mann, producent en schrijver van o.a Kingdom en Miami Vice, Heat en Collateral, heet Public Enemies. In de hoofdrol spelen Johnny Depp, Christian Bale en Marian Cotillard.

Johnny Depp als John Dillinger

Een vriend wees me erop dat de Volkskrant deze film aanprees met 4 sterren en omdat we zaterdagavond niets te doen hadden gingen we naar de bioscoop.

Christian Bale

De verhaallijn is snel verteld: charismatische bankovervaller (John Dillinger, gespeeld door Johnny Depp) wil steeds meer, denkt onsterfelijk en onkwetsbaar te zijn, maar wordt uiteindelijk in het nauw gebracht en gedood door een steeds meer gefrustreerde en aggressiever FBI (met als hoofdagent Melvin Purvis, gespeeld door Christian Bale). En, oh ja, het meisje van Dillinger wordt gespeeld door mevrouw Cotilard, bekend van haar mooie rol als Edith Piaf.

Marion Cotillard

Maar hier houd mijn begrip op. Ik begrijp niet waarom deze film gemaakt is. Verspilling van tijd van maker, spelers en kijkers. De film is geen aanrader en zeker geen 4 sterren waard. Ik betrapte me voortdurend erop dat ik probeerde te begrijpen wat de regisseur eigenlijk bedoeld heeft. En dat is geen goed teken. Normaal zou ik meegesleept moeten worden met de film die pas achteraf geanalyseerd gaat worden, in de kroeg, met vrienden.

De jeuk begon al bij de openingsscènes, die met een handkamera geschoten zijn: slordige beelden, schokkerig. En als de regisseur zal aanvoeren dat dit het realisme van het onderwerp moet versterken, dan begrijp ik absoluut niet waarom er geregeld een muziekje (veelal van Billy Holliday) onder de beelden geplaatst wordt: temidden van bankovervallen en achtervolgingsscènes In Real Life horen we ook geen fraai muziekje.

Dezelfde slordigheid die in de bewegende beelden te zien was, sijpelde ook door in de behandeling van de karakters. De nevenkarakters naas de drie hoofdpersonen, zoals Baby Face Nelson en Alvin Karpis, kwamen in flarden langswaaien en verdwenen weer. Pas achteraf in het lezen van de synopsis werd me hun rol duidelijk.

En tenslotte ergerde ik me aan de psychologie van de film. Hoewel het duidelijk was, dat Dillinger zichzelf als de uitverkorene der goden zag en dus onsterfelijk en onkwetsbaar en aantrekkelijk, werd nergens duidelijk hoe hij de tegenslagen tegen het einde verwerkte. Ook de binnenwereld van de FBI agent werd niet uitgewerkt. De enige die een beetje intrigerend werkte was de vriendin. Maar zij was alleen interessant omdat je vermoedt dat er zich in haar een conflict (nou ja, een conflictje) afspeelde: wat moet ze nou aan met die aantrekkelijke man, die tegelijk een bankovervaller is?

Niemand in de film heeft ook maar een begin van een probleem met de bloeddorstigheid, de moorden, de amoraliteit van zowel de bandieten als de FBI. Het enige bezwaar komt op het moment dat de vriendin van Dillinger ruw wordt aangepakt, volgens een script, overigens, dat geschreven zou kunnen zijn door Donald Rumsfeld, secretary of Defense van de USA en verdediger van de War on Terrorism met alle middelen.

Niet gaan, is mijn advies. Drink een biertje met een vriend, bel met je oude moeder, blader weer eens in de Isabelle reeks van Tardi. Allemaal beter dan dit.

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Film by Arminiuzz
No Comments »

Hier in de polder dromen de huizen van de zee,

hun schoorstenen laten golven ontsnappen waarop schepen varen.

Ketelhuisje, Frank Bolink (1943) en Gerard Koopman (1938), foto Erik Woudstra

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Poezie by Arminiuzz
No Comments »

Ja, hoe veel wegen?

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Muziek by Arminiuzz | Social tagging: Bob Dylan
No Comments »

In een vorige blog, Geschiedenis, beschreef ik de dubbele laag in advertising: enerzijds mensen gelukkig maken en anderzijds dat doen met bedrog en misleiding. Er bleef aan me iets knagen, een herinnering aan een andere film over advertising, maar kon er niet goed de vinger op leggen. Ik meende dat het iets met Saul Bellow van doen had. En na een poosje bladeren in het onvolprezen ‘More die of heartbreak’ (‘Er sterven meer mensen aan een gebroken hart dan aan atoomoorlogen en hongersnoden…”) herinnerde ik mij dat de hoofdpersoon uit dit boek een hekel aan Alfred Hitchcock heeft, wegens diens immorele behandeling van menselijke thema’s. Dat ‘amorele’ heeft me nadat ik voor het eerst dit boek gelezen heb (rond 1989) eigenlijk voortdurend geprikkeld: ik heb de films van Hitchcock gezien in mijn tienertijd, thuis, een tijd en een plaats die ik niet associeer met amoraliteit.

Gary Grant liegt zich een taxi binnen

North by Northwest van Alfred Hitchcock is de film die ik bedoelde en die stamt uit 1959. De film begint met een openingsscene waarin Gary Grant, een advertisement-man uit Manhattan, inderdaad, net als Don Draper in Mad Men, zich met een leugentje toegang verschaft tot een taxi voor zichzelf en zijn secretaresse, die ietwat vermoeid is en niet in staat om twee huizenblokken te lopen:

Gary Grant: “I beg your pardon, I have a very sick woman. You don’t mind, do you?”

Man bij taxi: “Oh, no, not at all, it’s perfectly allright”

“Poor man” zegt zijn secretaresse, nadat ze in de taxi gezeten zijn.

Gary Grant: “Come, come, I made him a happy man. I made him feel like a good samaritan.”

Secretaresse: “You knew you were lying”

Gary Grant: “Ah Maggie, Maggie, in the world of advertising there is no such thing as a lie. There is only speed and exaggeration. You ought to know that.”

Gary Grant in North by Northwest

En vlak voor deze scène waren er twee die een iets andere boodschap uitstraalden, maar met dezelfde verontrustende ondertonen: twee vrouwen die om eenzelfde taxi vochten en een voetganger voor wiens neus een bus-deur wordt dichtgegooid. De voetganger werd overigens gespeeld door Alfred Hitchcock zelf, die als zo vaak een cameo-appearance maakt in zijn eigen film.

De boodschap van deze scènes is: in deze wereld moet je snel zijn en je groot maken, desnoods met leugentjes, want anders kom je ‘er’ niet. En Advertising is het ambacht bij uitstek dat deze ondeugden belichaamd. Anders had Alfred Hitchcock dit onderwerp niet genomen. Bijna halverwege wordt nogmaals advertising gedefinieerd, en nu net zo moreel afkeurenswaardig:

Gary Grant op avontuur in de trein

“You are an advertising man, that’s all I know. (…) You sell people things they do not need”

zegt de onbekende jongedame die Gary Grant op de trein verbergt voor de politie.

Het enige problematische aan deze analyse met een moreel opgeheven vingertje is, dat ik mij altijd zeer vermaak met diens films. Ook North by Northwest is de moeite van het kijken waard, ondanks de dubieuze boodschap van ‘ieder voor zich en na ons de zondvloed’. Gary Grant past zijn opvatting over Advertisement namelijk ook toe op zichzelf: In het vervolg van de scène in de taxi vraagt hij zich af of hij misschien wat aangekomen is en geeft zijn secretaresse vervolgens de opdracht om een note aan hem zelf te schrijven die hij de volgende ochtend op zijn bureau zal aantreffen:

“Think thin”

Bookmark It

Hide Sites

Filed under: Film by Arminiuzz | Social tagging: Advertisement > Hitchcock > Reclame
No Comments »